به گزارش خبرگزاری مهر به نقل از وبدا، بررسی «گزارش جامع فعالیت بدنی مرتبط با سلامت در جمهوری اسلامی ایران» منتشر شده توسط پژوهشکده ملی سلامت نشان می دهد که فعالیت بدنی ناکافی یکی از عوامل اصلی مرگ و میر زودرس از طریق افزایش ابتلا به بیماری های غیرواگیر است.
در این گزارش با اشاره به دیدگاه ابن سینا در کتاب قانون آمده است: سلامتی مبتنی بر تغذیه، خواب و ورزش است که مهمترین آنها ورزش است.
این گزارش تاکید میکند که بیماریهای غیرواگیر سالانه منجر به مرگ دستکم ۳۸ میلیون نفر در جهان میشود و بیش از ۷۶ درصد از کل بار بیماریها در ایران به این دسته از بیماریها مربوط میشود. همچنین طی سال های 1369 تا 1396 درصد کم فعالیت بدنی منتسب به کل سال های از دست رفته در اثر مرگ زودرس یا گذراندن با معلولیت به ترتیب 1.5 و 2 برابر در سطح جهانی و در ایران افزایش یافته است.
بر اساس این گزارش، هدف برنامه راهبردی جهانی فعالیت بدنی سازمان جهانی بهداشت، کاهش 15 درصدی شیوع بی تحرکی در جهان تا سال 2030 است که تحقق این هدف نیازمند تلاش و تدابیر ملی است. در سال 2015 همه کشورها متعهد شدند که با هدف افزایش فعالیت بدنی در حوزه سلامت سرمایه گذاری کنند.
این گزارش همچنین به هزینه های سنگین عدم فعالیت اشاره می کند. به طوری که بی تحرکی در دنیا سالانه 54 میلیارد دلار هزینه مستقیم برای نظام های سلامت ایجاد می کند و علاوه بر آن 14 میلیارد دلار هزینه به دلیل کاهش بهره وری به همراه دارد. بر اساس آمار ارائه شده، یک تا سه درصد هزینه های ملی مراقبت های بهداشتی در کشورهای پردرآمد، متوسط و کم درآمد ناشی از کم تحرکی است.
در بخشی دیگر از این گزارش، موانع فعالیت بدنی در کشور شامل موانع اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی، فردی و محیطی است.
همچنین «گزارش وضعیت کم تحرک بدنی در کشور در سالهای 1395 و 1400» که توسط پژوهشکده ملی سلامت تهیه شده است، نشان میدهد که در جمعیت 18 ساله و بالاتر کشور، نسبت افرادی که فعالیت بدنی کمتری نسبت به سطح توصیهشده سازمان جهانی بهداشت دارند، در سال 1400 به 51.3 درصد رسیده است. این رقم در سال 1395 حدود 56.4 درصد بوده و اگرچه کاهش داشته است، اما همچنان شیوع بالای بی تحرکی را در کشور نشان می دهد.
بر اساس این گزارش، در هر دو سال مورد بررسی میزان فعالیت بدنی کم در بین زنان بیشتر از مردان و در بین شهرنشینان بیشتر از ساکنان روستایی بوده است. همچنین با افزایش سن، نسبت افراد با فعالیت بدنی کم افزایش می یابد. به گونه ای که بیشترین میزان کم تحرکی در گروه سنی 75 سال به بالا و کمترین آن در گروه سنی 18 تا 24 سال مشاهده شد.
در این گزارش بر اساس اعلام سازمان جهانی بهداشت، میزان مناسب فعالیت بدنی شامل حداقل ۱۵۰ دقیقه فعالیت با شدت متوسط در هفته یا حداقل ۷۵ دقیقه فعالیت شدید در هفته یا ترکیبی از فعالیت متوسط و شدید معادل این دو تعریف شده است. نتایج این بررسی ها نشان می دهد که تقریبا نیمی از جمعیت بالای 18 سال کشور فعالیت بدنی کمتری نسبت به میزان توصیه شده دارند.
از سوی دیگر، «گزارش نظارتی بر وضعیت فعالیت بدنی و ورزش در سبد اوقات فراغت خانوارهای ایرانی» منتشر شده توسط مرکز پژوهش های شورای اسلامی، ابعاد اجتماعی و فرهنگی کم تحرکی در کشور را نیز بررسی کرده است.
این گزارش با استناد به آمارهای سازمان جهانی بهداشت حاکی از آن است که بیش از یک چهارم جمعیت جهان از کمبود فعالیت بدنی رنج می برند و بیش از 1.4 میلیارد نفر از جمعیت بزرگسال جهان در معرض خطر ابتلا یا تشدید بیماری های مرتبط با کم تحرکی هستند. همچنین علیرغم تدابیر قانونی و اجرایی متولیان ورزش کشور، روند فعالیت بدنی ناکافی در ایران مشابه روند جهانی بوده و رو به افزایش است. سالانه حدود 320 هزار نفر در کشور به دلیل عوارض ناشی از کم تحرکی جان خود را از دست می دهند.
بررسی میزان اوقات فراغت مردم در سال 1393 نشان می دهد که حدود 80 درصد جامعه بیش از پنج ساعت از وقت خود را به اوقات فراغت اختصاص می دهند، اما تنها حدود 40 دقیقه از این زمان صرف ورزش می شود. همچنین طبق آمار سال 2019 نزدیک به 70 درصد فعالیت های ورزشی به صورت انفرادی انجام می شود.
این گزارش همچنین نشان می دهد که با افزایش سن و ازدواج، سهم ورزش در اوقات فراغت کاهش می یابد. اوقات فراغت مردان برای ورزش بیشتر از زنان است و با افزایش سطح تحصیلات، سهم ورزش در زندگی مردم نیز افزایش می یابد.
بر اساس این گزارش بخش قابل توجهی از فعالیت بدنی و ورزش خانوارها در محل سکونت آنها انجام می شود. همچنین بیش از 90 درصد سرانه ورزش در اختیار خانوارهای شهری است. در حالی که 26 درصد جمعیت کشور در روستاها زندگی می کنند و همین موضوع فرصت دسترسی به فعالیت بدنی و ورزش را برای ساکنان مناطق غیر مرکزی و روستایی کاهش داده است.
در بخشی دیگر از این گزارش آمده است که روند هزینه خانوارها در حوزه خدمات تفریحی، تفریحی و فرهنگی طی سال های 1395 تا 1401 کاهش یافته و این کاهش در خانوارهای ساکن در مناطق روستایی و محروم بیش از 50 درصد بوده است. همچنین میزان هزینه هزینه شده پایین ترین دهک اقتصادی نسبت به بالاترین دهک چهار برابر کمتر گزارش شده است.
این گزارش تاکید می کند سبک زندگی جامعه به سمتی رفته است که ورزش از سبد اوقات فراغت خانوارها حذف شده و فعالیت های منفعلانه جایگزین آن می شود. به عنوان مثال در سال 1401 هزینه خانوارهای شهر تهران در سفره خانه ها و سلف سرویس های شهری حدود 22 درصد بیشتر از هزینه های ورزشی بوده است.
در مجموع یافته های این گزارش ها نشان می دهد که گرایش به کم تحرکی و کاهش فعالیت بدنی به بخش مهمی از سبک زندگی خانواده های ایرانی تبدیل شده است و در صورت عدم مداخلات برنامه محور، این روند ادامه خواهد داشت.
کارشناسان حوزه سلامت معتقدند توسعه ورزش همگانی، ارتقای سواد سلامت، فرهنگ سازی برای تحرک بیشتر و افزایش دسترسی مردم به اماکن ورزشی از مهم ترین راهکارهای مقابله با کم تحرکی در کشور است.
در این زمینه، توسعه ورزش کارمندی در بخشهای دولتی و غیردولتی نیز از اهمیت ویژهای برخوردار است. اجرای برنامه های ورزشی روزانه در محیط های کار، اختصاص زمان مشخص برای فعالیت بدنی در ساعات اداری، ایجاد فضاهای ورزشی در ادارات، کارخانجات و شرکت ها، حمایت از مسابقات ورزشی کارکنان، ارائه مشوق های رفاهی و بیمه ای برای کارکنان فعال، توسعه ورزش های گروهی و پیاده روی سازمانی و همچنین استفاده از ظرفیت شهرداری ها و بخش خصوصی برای گسترش ورزش کارکنان می تواند نقش موثری در افزایش تحرک بدنی کارکنان داشته باشد.
همچنین توسعه مسیرهای پیادهروی و دوچرخهسواری، افزایش فضاهای ورزشی ارزان و در دسترس، حمایت از ورزش بانوان، سالمندان و نوجوانان، توسعه ورزش محلهای، گسترش گردشگری ورزشی و همکاری مشترک وزارت ورزش و جوانان، وزارت آموزش و پرورش، وزارت علوم، وزارت کشور، شهرداریها و سایر دستگاههای اجرایی کشور از جمله راهکارهای پیشنهادی برای بهبود فعالیت فیزیکی کشور است.
