چالش های نظام سلامت کشور؛ از تحریم تا سبد غذایی – خبرگزاری مهر اخبار ایران و جهان

سلامت جو، نظام سلامت ایران با یک سری چالش های پیچیده و درهم تنیده مواجه است که در صورت عدم مداخلات فنی، علمی و اقتصادی؛ به طور جدی ثبات و کیفیت ارائه خدمات را تهدید می کند. برای درک بهتر این وضعیت، باید این چالش ها را نه به صورت مجزا، بلکه به عنوان اجزای یک سیستم که تأثیرات تشدیدکننده ای بر یکدیگر دارند، بررسی کرد.

شاید در حال حاضر مهم ترین چالش های نظام سلامت کشور در حوزه پزشکی، جمعیت، بهداشت و تغذیه هر یک از این حوزه ها به تنهایی باشد. مشکلات زیادی را بر دوش نظام سلامت گذاشته اند. در این میان ابتدا باید به پزشکی اولویت داده شود و سپس به سراغ پدیده سالمندی رفت و سپس به تغذیه سالم توجه کرد.

اثرات تحریم ها بر بازار دارویی کشور

یدالله سهرابی یکی از اعضای شورای عالی نظام پزشکی کشور در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به اثرات تحریم های مالی و بانکی بر زنجیره تامین دارو گفت: تحریم ها بر “شاهراه” عرضه دارو و تجهیزات پزشکی فشار آورده است. اگرچه دارو طبق قوانین بین المللی از تحریم ها معاف است، اما در عمل به دلیل مشکلات نقل و انتقال ارز ناشی از محدودیت های سیستم بانکی (مانند سوئیفت)، شرکت های دارویی با بن بست و یا مشکلات عدیده ای در پرداخت به تامین کنندگان خارجی مواجه هستند. این موضوع باعث تاخیر در واردات مواد اولیه دارویی و در نتیجه ساخت دارو می شود.

وی ادامه داد: از منظر دیگر افزایش هزینه های جانبی مانند دور زدن تحریم ها که شامل تغییر مسیرهای مالی، هزینه مبادلات اضافی و بیمه حمل و نقل است، هزینه دارو را به شدت افزایش می دهد.

یکی از اعضای انجمن داروسازان ایران به مقوله «کاهش دسترسی» اشاره کرد و گفت: این چالش ها منجر به ایجاد «کمبودهای مقطعی» شده است که بیشترین آسیب را به بیماران خاص، صعب العلاج و مزمن (پیوند، سرطان، هموفیلی و تالاسمی) وارد می کند، زیرا این افراد نمی توانند منتظر دریافت داروی حیاتی خود باشند.

سهرابی بیان کرد: بحران نقدینگی بیمه، ناکافی بودن حاشیه سود داروخانه ها، سبد فروشی شرکت های دارویی، تورم بالا در حوزه سلامت که دومینویی بر کمبود دارو در کشور دارد؛ از جمله عواملی هستند که در این راستا به دلیل افزایش قیمت داروها در بازارهای داخلی و خارجی، در حال توسعه هستند. چالش دیگری در حوزه پزشکی است.

وی در این خصوص خاطرنشان کرد: سازمان های بیمه گر مطالبات بیمارستان ها و داروخانه ها را به موقع پرداخت نکردند که این امر نظام سلامت را وارد چرخه معیوب کرده و پایه اقتصادی بسیاری از داروخانه های خصوصی را تضعیف کرده است.

سهرابی گفت: بدهی فزاینده بیمه ها و ساماندهی هدفمندی یارانه ها به داروخانه های بخش خصوصی به طور مستقیم فشار مضاعفی را بر همکاران و موسسات، بیماران و همشهریان وارد کرده و به سرمایه اجتماعی آسیب وارد می کند. بنابراین، اقدام عاجل کلیه صاحبان فرآیند تصمیم گیری و تصمیم گیران در مدیریت کلان اقتصادی درمان و دارو مورد انتظار است.

وی به “اختلال در زنجیره تامین دارو” اشاره کرد و افزود: زمانی که داروخانه یا بیمارستانی مطالبات خود را با ماه ها تاخیر دریافت می کند، نقدینگی لازم برای خرید مجدد دارو یا پرداخت حقوق پرسنل را ندارد و دچار اختلال می شود.

سهرابی از «کاهش قدرت خرید شرکت‌های پخش» اجتناب کرد و گفت: بیمه‌ها به داروخانه‌ها و داروخانه‌ها به شرکت‌های پخش بدهکار هستند و زنجیره تأمین دارو مختل است، نمی‌توانند مطالبات شرکت‌های تولیدکننده یا واردکننده را تسویه کنند. این یعنی «فلج» توزیع دارو در کشور.

سالمندی و نظام سلامت

وی در ادامه تحلیل چالش های نظام سلامت کشور به مقوله «سالمندی جمعیت و بار مالی آن بر نظام سلامت» اشاره کرد و اظهار داشت: ایران از پنجره جمعیتی عبور می کند و به سرعت به سمت سالمندی پیش می رود. این یک چالش ساختاری است که بیماری های مزمن با افزایش سن افزایش می یابد. این بیماری ها نیازمند مراقبت های طولانی مدت، بستری شدن مکرر در بیمارستان و مصرف مداوم دارو هستند که هزینه های نظام سلامت را افزایش می دهد.

رئیس کمیسیون دارو و تجهیزات نظام پزشکی به «تغییر نیازهای نظام سلامت» اشاره کرد و افزود: الگوی کنونی نظام سلامت بیشتر معطوف به درمان های حاد است، این در حالی است که خدمات سالمندان نیازمند توجه ویژه تصمیم گیران و تصمیم گیران است، زیرا هزینه های آن بسیار بیشتر از درمان های سرپایی است.

اثرات گرانی مواد غذایی بر نظام سلامت

سهرابی در ادامه به «تغذیه نامناسب» به عنوان عاملی پنهان اما بسیار تأثیرگذار بر هزینه های درمانی آتی اشاره کرد و گفت: نوسانات قیمت مواد غذایی، خوراکی ها، میوه ها و … باعث حذف اقلام ضروری از سبد خانوار دهک های پایین شده است. این امر در درازمدت منجر به کاهش سیستم ایمنی، بیماری های متابولیک و افزایش هزینه های درمان در آینده می شود که مشکلات زیادی را برای نظام سلامت به همراه خواهد داشت.

وی با اشاره به ارتباط تغذیه نامناسب با بیماری های غیرواگیر بیان کرد: مصرف بی رویه کربوهیدرات های ساده، چربی های اشباع و نوشابه های شیرین باعث افزایش میزان چاقی و دیابت می شود و به طور مستقیم فشار بر زنجیره تامین برخی داروها مانند انسولین و داروهای خوراکی دیابت را افزایش می دهد.

سهرابی افزود: تصور کنید یک بیمار مزمن به دلیل سبک زندگی و رژیم غذایی نامناسب دچار دیابت شده است. این فرد دائما به دارو نیاز دارد اما به دلیل تحریم ها واردات انسولین با تاخیر مواجه می شود. همچنین به دلیل بحران نقدینگی بیمه، داروخانه یا بیمارستان به راحتی نمی توانند دارو را در بازار خریداری و عرضه کنند. در نتیجه بیمار یا دارو را پیدا نمی کند و یا مجبور به خرید دارو با درصد پایینی از سهم بیمه می شود که با توان مالی او همخوانی ندارد.

وی تاکید کرد: درمان ناکافی و نامناسب بیماران دیابتی باعث می شود در آینده با سونامی عوارض طولانی مدت درمان نامناسب دیابت مانند عوارض کلیوی و قلبی مواجه شویم.

راه حل هایی برای غلبه بر چالش ها

یکی از اعضای شورای عالی نظام پزشکی کشور راهکارهایی را برای رفع این مشکلات پیشنهاد کرد.

وی در ابتدا به «ثبات منابع ارزی و بانکی» اشاره کرد و گفت: تخصیص ردیف های اعتباری اختصاصی و مطمئن برای دارو که تحت تاثیر نوسانات سیاسی نباشد، از جمله ایجاد کریدورهای بانکی دارو، اصلاح سهم نظام سلامت در تولید ناخالص داخلی و همچنین کاهش بار مالیاتی در قالب حمایت از نهادهای نابسامان بهداشتی و درمان و بهبود نظام سلامت و درمان و بهبود وضعیت نابسامان نظام سلامت، می تواند کمک کند.

سهرابی به «اصلاح ساختار بیمه ای» اشاره کرد و افزود: حرکت به سمت پرداخت های مبتنی بر عملکرد و تحقق تعرفه ها برای جلوگیری از کسری های مزمن بودجه بیمه ای راهکار دیگری برای برون رفت از چالش های نظام سلامت کشور است.

وی ادامه داد: دولت با تمرکز بر پیشگیری (اولویت بندی)، با توجه به روند سالمندی، جهت کاهش هزینه های آتی را از «درمان محور» به «پیشگیری و مدیریت بیماری های مزمن» تغییر دهد.

سهرابی گفت: حمایت از سبد غذایی دهک‌های آسیب‌پذیر به‌عنوان «سرمایه‌گذاری درمانی» برای کاهش هزینه‌های بستری و دارویی در آینده، می‌تواند راهکار دیگری برای عبور ایمن از مشکلات و معضلات نظام سلامت باشد.