پیشنهاد طلایی برای برون رفت از مشکلات زنجیره تامین مالی دارو – خبرگزاری مهر ایران و جهان
سلامت جو، در سال 1401 سازمان غذا و دارو پیشنهاد حذف ارز ترجیحی واردات دارو، مواد اولیه دارویی و تجهیزات و ملزومات پزشکی را به وزارت بهداشت اعلام کرد و مقدمات انتقال یارانه دارو به انتهای زنجیره یعنی بیماران را فراهم کرد. روی کاغذ، طرح دروار حذف رانت هایی مانند «امضای طلایی» در کمیته های تخصیص ارز و معکوس کردن قاچاق دارو با حذف ارز ترجیحی بود. هدف از این اطلاعیه «انتقال یارانه از ابتدای زنجیره (عرضه ارز) به پایان (بیمه)» بود تا با افزایش پوشش بیمه ای، افزایش قیمت داروها جبران شود و «پرداخت از جیب بیمار» افزایش و حتی کاهش پیدا نکند.
درآمدزایی 85 درصدی دولت از آزادسازی قیمت دارو
در عمل اتفاق دیگری افتاد. دولت با افزایش نرخ ارز از 4200 به 28500 تومان (نرخ نیما) درآمد ریالی خود از این بخش را حدود 85 هزار میلیارد تومان افزایش داد. بر اساس این گزارش، سالانه حدود 3.5 میلیارد دلار واردات دارو و مواد اولیه دارویی وجود دارد که تامین ریالی آن با نرخ جدید این افزایش درآمد را برای دولت ایجاد کرده است. اما این منابع جدید به جای واریز مستقیم و مشخص به حساب بیمه های پایه (مانند تامین اجتماعی و خدمات درمانی) راه خود را گم کردند. در مدل جدید مالی، بار تامین این ریال سنگین بر دوش شرکت های واردکننده و تولیدکننده دارو گذاشته شد. این شرکت ها برای دریافت ارز با نرخ جدید مجبور به دریافت وام های گران قیمت از بانک ها شدند و در گرداب مشکلات نقدینگی گرفتار شدند. متأسفانه دولت منابع نقدی حاصل از فروش ارز را در ابتدای زنجیره در جیب خود نگه داشت، اما زمانی که بر مبنای پرداخت بیمه باشد، منابع یارانه ای از فروش نفت در نظر گرفته می شود که هر ساله بخشی از آن محقق نشده است. این امر باعث افزایش بدهی زنجیره تامین شده است.
منابع بیمه در دسترس است، اما بیماران در ضرر هستند
بررسی ها نشان می دهد منابع حاصل از آزادسازی نرخ ارز که پیش از این توسط دولت به عنوان مابه التفاوت ارز ترجیحی و قیمت ارز ETS بخشی از آن محسوب می شد، اکنون به طور کامل در ابتدای زنجیره و از محل پرداختی تامین کنندگان به دست می آید. در واقع معادل 85 ریال مورد نیاز سازمان های بیمه گر که قرار است در پوشش بیمه ای قرار گیرد و به داروخانه ها و بیماران پرداخت شود از این منابع ریالی به دست می آید و با انتقال این منابع به شرکت های بیمه می توان تسویه مالی در انتهای زنجیره را به کمتر از سه ماه کاهش داد. اما متاسفانه طراحی اشتباه باعث شده تا پرداخت این منابع ریالی از محل هدفمندی یارانه ها انجام شود که برای تحقق کامل و به موقع آن اما و اگرهای زیادی دارد.
بازتعریف ذینفع نهایی در نظام سلامت
بر اساس برنامه هفتم توسعه و تاکید این برنامه بر پرداخت یارانه به ذینفع نهایی، اجرای این موضوع در حوزه سلامت نگرانی های زیادی را برای بیماران و کارشناسان اقتصاد سلامت ایجاد کرده است. با توجه به پیچیدگی های فراوان در زمینه تامین دارو و تجهیزات و ملزومات پزشکی و درهم تنیدگی تامین کنندگان، توزیع کنندگان و بیمه ها در این زنجیره، پرداخت جزء یارانه از محل هدفمندی یارانه ها به حساب داروخانه ها و بیمارستان ها فشار زیادی را برای زنجیره تامین مالی دارو و ملزومات پزشکی ایجاد کرده است. بر این اساس و بر اساس بند 7 سیاستهای کلی سلامت که مدیریت مالی حوزه سلامت را در مسیر بیمه تعریف کرده است، منابع ریالی در نظر گرفته شده برای پوشش افزایش قیمتهای ناشی از آزادسازی ارز مستقیماً در اختیار شرکتهای بیمه قرار گیرد و به عبارت دیگر، ذینفع نهایی در حوزه سلامت، شرکتهای بیمه باشند.
جایگزینی منابع نقدی با منابع مشکوک
آنچه به عنوان راهکاری دقیق و طلایی برای برون رفت از وضعیت موجود از سوی کارشناسان اقتصادی و سیاستگذاری نظام سلامت پیشنهاد می شود این است که منابع نقدی حاصل از فروش ارز در ابتدای زنجیره جایگزین منابع مشکوک هدفمندی یارانه ها در ارائه بیمه ها شود و فشار ناشی از عدم تحقق و طولانی شدن روند پرداخت ارز توسط سازمان به جای ترجیح دادن مابه التفاوت پرداخت ارز به سازمان باشد. زنجیره تامین دارو و تجهیزات پزشکی این مهندسی مجدد دسترسی عادلانه بیماران به دارو و تجهیزات و ملزومات پزشکی را تضمین می کند و تاب آوری زنجیره اقتصاد دارو را در برابر افزایش قیمت ارز افزایش می دهد.
لزوم تمرکز بر فرانشیز بیماران (خودپرداخت).
بر اساس برنامه هفتم پیشرفت، میزان پرداختی از جیب بیماران نباید از 30 درصد بیشتر شود. بر این اساس باید با تقویت منابع بیمه ای و چابک سازی آنها و همچنین تمرکز بر میزان پرداخت از جیب بیماران، به حمایت مالی از بیماران اهتمام ورزید.
پیشنهاد قانونی برای بودجه 1405
دولت موظف است به منظور روانسازی جریان مالی دارو و تجهیزات پزشکی و کاهش بدهیهای زنجیره تامین، افزایش تابآوری و جلوگیری از کمبود دارو و خروج دارو، تجهیزات و ملزومات پزشکی از زنجیره توزیع رسمی، منابع ریالی ناشی از تخصیص ارز برای دارو و تجهیزات پزشکی و ملزومات را به مبلغ 3 میلیارد دلار به مبلغ 5 میلیارد دلار واریز کند. نرخ ارز روز تخصیص به شماره حساب…………..جدول شماره.. مبالغ حاصل از وصول درآمد این حساب مستقیماً در اختیار شرکت های بیمه پایه – زیر نظر شورای عالی بیمه – قرار می گیرد و شرکت های بیمه موظفند جزء یارانه ارزی دارو و تجهیزات پزشکی و مایحتاج مندرج در بیمه نامه را حداکثر تا یک ماه از زمان اعلام شده بیمه نامه از محل اعلام شده توسط شورای عالی بیمه پرداخت کنند در مورد عملکرد حساب مذکور به سازمان برنامه و بودجه دستور میدهد تا مبلغ ریالی موجود در این حساب از محل هدفمندی یارانهها به بانک مرکزی پرداخت شود.
