سلامت جو، همایش روز جهانی پیشگیری و کنترل چاقی در وزارت بهداشت برگزار شد. در این مراسم احمد اسماعیل زاده مدیرکل دفتر بهبود تغذیه جامعه وزارت بهداشت با اشاره به اینکه حدود دو سوم بزرگسالان کشور دارای اضافه وزن و چاقی هستند این معضل را یکی از مهمترین چالش های نظام سلامت دانست و اظهار داشت: با وجود اینکه روز جهانی چاقی در تقویم جهانی بهداشت به عنوان سمیناری که سال هاست در تقویم جهانی بهداشت به این روز محدود برگزار می شود، مورد توجه قرار گرفته است. فرصتی برای برنامه ریزی سیاست های کلان و چالش های اجرایی در زمینه پیشگیری و کنترل چاقی. گرفته است
وی افزود: پس از رایزنی با کارشناسان دانشگاهی و مراکز تحقیقاتی مقرر شد امسال به مناسبت روز جهانی چاقی جلسه ای با حضور اساتید برجسته کشور برگزار شود تا علاوه بر تبیین آخرین یافته های علمی زمینه تقویت سیاست ها و اقدامات اجرایی در این زمینه فراهم شود.
اسماعیل زاده با اشاره به تقارن روز جهانی چاقی با ماه مبارک رمضان تصریح کرد: با توجه به مصادف شدن این مناسبت با ایام روزه داری، تصمیم گرفتیم این نشست را قبل از آغاز ماه مبارک رمضان برگزار کنیم تا بتوانیم از این فرصت برای ارتقای آگاهی عمومی نسبت به اصول تغذیه صحیح، روزه داری سالم و راهکارهای کنترل وزن استفاده کنیم.
رابطه مستقیم چاقی با بیماری های غیر واگیر
در ادامه باقر لاریجانی، رئیس پژوهشکده غدد و متابولیسم دانشگاه علوم پزشکی تهران، با اشاره به روند رو به رشد چاقی در کشور و جهان، این بیماری را یکی از پیچیده ترین چالش های سلامت قرن حاضر دانست.
وی با بیان اینکه چاقی صرفا اضافه وزن نیست، بلکه یک بیماری مزمن ناشی از تجمع غیرطبیعی چربی در بدن است، گفت: در سال های اخیر تعریف چاقی تغییر کرده و دیگر تنها بر اساس شاخص توده بدنی (BMI) قضاوت نمی شود، بلکه میزان واقعی چربی بدن و پیامدهای متابولیکی آن در نظر گرفته می شود.
لاریجانی با استناد به نتایج یک مطالعه بین المللی که در یکی از نشریات معتبر منتشر شده است، تصریح کرد: بر اساس این گزارش از سال 1990 تا 2022 روند چاقی در جهان افزایش چشمگیری داشته است، به طوری که شیوع آن در زنان 81 درصد و در مردان 70 درصد افزایش یافته است و پیش بینی می شود در سال های آینده 50 درصد افزایش یابد.
وی با تاکید بر ارتباط مستقیم چاقی با بیماری های غیرواگیر افزود: افراد چاق در معرض خطر ابتلا به بسیاری از بیماری ها از جمله دیابت، بیماری های قلبی عروقی و برخی سرطان ها هستند و بخش قابل توجهی از مبتلایان به طور همزمان با بیش از یک بیماری مزمن زندگی می کنند.
رئیس پژوهشکده غدد و متابولیسم با اشاره به وضعیت ایران گفت: نتایج بررسی های ملی نشان می دهد که حدود 63 درصد از جمعیت بزرگسال کشور دارای اضافه وزن یا چاق هستند. البته الگوی سوءتغذیه در کشور یکنواخت نیست و در برخی استان ها همچنان مشکل اصلی کمبود وزن است، در حالی که در بسیاری از مناطق چاقی به موضوع غالب تبدیل شده است.
وی چاقی را پدیده ای چندعاملی دانست و تصریح کرد: تغییرات ژنتیکی، محیطی، رفتاری و حتی اقلیم در بروز و تشدید این بیماری نقش دارد و به همین دلیل درمان و پیشگیری از آن نیازمند نگاهی همه جانبه و بین رشته ای است.
لاریجانی بر لزوم توسعه آموزش همگانی، افزایش فعالیت بدنی، اصلاح الگوی تغذیه و حمایت های سیاسی از برنامه های پیشگیری و کنترل چاقی تاکید کرد و گفت: مقابله با این چالش ملی نیازمند عزم و برنامه ریزی همگان بر اساس شواهد علمی است.
تاکید بر اصلاح الگوی تغذیه و بازنگری در سند بیماری های غیر واگیر
وی با اشاره به وضعیت الگوی تغذیه در کشور تصریح کرد: بررسی ها نشان می دهد مصرف میوه، سبزی، لبنیات و ماهی در سبد غذایی خانوارهای ایرانی کمتر از حد توصیه شده است، در حالی که مصرف نمک همچنان بالاتر از حد استاندارد است.
وی افزود: در مناطق مختلف کشور تفاوت هایی وجود دارد اما آنچه در کل اهمیت دارد این است که کیفیت سبد غذایی خانوار نیازمند ارتقای جدی است. کاهش مصرف نمک، محدود کردن چربی های ناسالم و افزایش مصرف سبزیجات، لبنیات و منابع پروتئینی سالم از جمله اقداماتی است که باید در اولویت قرار گیرد.
رئیس پژوهشکده غدد و متابولیسم همچنین به پایین بودن میزان فعالیت بدنی در کشور اشاره کرد و گفت: حدود 50 درصد جمعیت ایران از فعالیت بدنی کافی برخوردار نیستند و این رقم در کلانشهری مانند تهران به حدود 60 درصد می رسد. در حالی که کنترل وزن بدون توجه همزمان به بهبود تغذیه و افزایش فعالیت بدنی امکان پذیر نیست.
وی با بیان اینکه تحقق اهداف کنترل چاقی نیازمند رویکرد چندعاملی است، تصریح کرد: تجربه جهانی نشان داده است که دستیابی به اهداف تعیین شده در زمینه پیشگیری از بیماری های غیرواگیر آسان نیست. به همین دلیل اهداف قبلی در سطح بین المللی بازنگری شده و برنامه ها با افق زمانی جدیدی دنبال می شود.
وی افزود: این سند در ماه های اخیر مورد بررسی قرار گرفته و اهداف آن تا سال 1404 و سال های بعد از آن به روز شده است. در این بررسی بر محورهایی مانند کاهش مصرف نمک، اسیدهای چرب ترانس، نوشابههای شیرین، تنباکو و الکل، ترویج برچسبگذاری مواد غذایی و اصلاح مواد غذایی آماده و عمومی تاکید شده است.
رئیس پژوهشکده غدد درون ریز و متابولیسم تاکید کرد: هدف اصلی کنترل و تثبیت شیوع چاقی و دیابت در کشور است. دستیابی به این هدف نیازمند عزم ملی، مداخلات بین بخشی و سرمایه گذاری مستمر در حوزه پیشگیری است چرا که بی توجهی به این موضوع هزینه های سنگینی را در آینده به نظام سلامت تحمیل خواهد کرد.
تصویب کلی برنامه ملی کنترل بیماری های غیرواگیر و تاکید بر رویکرد فرابخشی در مقابله با چاقی
لاریجانی با اشاره به تصویب کلیات برنامه های مربوط به بیماری های غیرواگیر در کمیته ملی مربوطه گفت: خوشبختانه این سند مورد توجه ریاست جمهوری قرار گرفته و تاکید شده است که اجرای آن به طور جدی در دستور کار وزارت بهداشت و استان ها قرار گیرد.
وی افزود: بر اساس این رویکرد، هر استان باید با بررسی دقیق وضعیت خود در زمینه هایی مانند شیوع چاقی، مصرف نمک و اسیدهای چرب ترانس، کم تحرکی و سایر عوامل خطر، برنامه اقدام خاصی را تدوین کند. کاهش اسیدهای چرب ترانس، اصلاح ترکیب غذا و بهبود کیفیت تغذیه عمومی از محورهای مهم این برنامه است.
رئیس پژوهشکده غدد و متابولیسم بر لزوم اتخاذ رویکرد چند رشته ای تاکید کرد و تصریح کرد: مقابله با چاقی تنها وظیفه معاونت درمان نیست، بلکه نیازمند همکاری حوزه های آموزشی، صنایع غذایی، رسانه ها و سیاست گذاری اقتصادی است و باید گام به گام و بر اساس شواهد پیش رفت.
وی با اشاره به اهمیت تدوین پروتکل ها و ایجاد سامانه ثبت اطلاعات گفت: در هر بیماری مزمنی بدون ثبت نمی توان میزان موفقیت مداخلات را ارزیابی کرد و خوشبختانه در کشور دستورالعمل های بالینی برای مدیریت چاقی کودکان با همکاری وزارت بهداشت تدوین شده است و تاکید داریم مداخلات باید از دوران کودکی شروع شود، زیرا ریشه بسیاری از مشکلات در سنین کودکی در بزرگسالی ریشه دارد.
لاریجانی از تدوین «نقشه راه» ملی مدیریت چاقی خبر داد و افزود: این برنامه می تواند به عنوان پیوست سند ملی بیماری های غیرواگیر مورد استفاده قرار گیرد. در این نقشه راه بررسی شواهد علمی، شناسایی خلأها، تعیین اولویت های پژوهشی و طراحی مداخلات مؤثر پیش بینی شده است.
وی درباره روش های درمان چاقی نیز گفت: اصل اساسی در کنترل چاقی، اصلاح سبک زندگی شامل تغذیه سالم و افزایش فعالیت بدنی است. در برخی موارد می توان از درمان های دارویی استفاده کرد و در موارد شدید، با وجود عوامل خطر جدی قلبی عروقی، می توان جراحی های درمان چاقی را نیز در نظر گرفت.
رئیس پژوهشکده غدد و متابولیسم تاکید کرد: افزایش دسترسی منطقی و علمی به داروهای درمان چاقی، تدوین پروتکل های مشخص و نظارت تخصصی بر درمان ها از جمله اقداماتی است که می تواند اثربخشی مداخلات را افزایش دهد.
وی خاطرنشان کرد: تلفیق اصلاح سبک زندگی با درمان های مناسب در موارد ضروری می تواند نقش موثری در کنترل روند رو به رشد چاقی در کشور داشته باشد.
