به گزارش خبرگزاری سلامت، تقریباً همه ما حداقل یک بار با این صحنه مواجه شده ایم. شخصی در خانه یا محل کار می گوید: “من همین علائم را داشتم، این قرص را بخور خوب می شوی.” در نگاه اول، این پیشنهاد ممکن است دوستانه و بی ضرر به نظر برسد، اما پزشکان هشدار می دهند که مصرف داروهای تجویز شده برای دیگران، حتی اگر علائم بیماری مشابه باشد، می تواند سلامت فرد را در معرض خطر جدی قرار دهد.
بسیاری از مردم تصور می کنند که اگر سردرد، تنگی نفس، تب یا دل درد آنها شبیه به فرد دیگری باشد، همان دارو برای آنها مناسب است، در حالی که بدن هر فردی ویژگی های خاص خود را دارد و دارویی که برای یک فرد مفید است ممکن است عوارض شدیدی برای فرد دیگری ایجاد کند. از واکنش های آلرژیک گرفته تا مسمومیت دارویی، پنهان شدن بیماری های خطرناک و حتی ایجاد مقاومت آنتی بیوتیکی، همگی پیامدهای مصرف خودسرانه داروهای دیگران هستند.
هر بدن به طور متفاوتی واکنش نشان می دهد
یکی از مهم ترین دلایل استفاده خطرناک از نسخه های قرضی، تفاوت های فردی افراد است. پزشکان در هنگام تجویز دارو تنها به علائم بیماری توجه نمی کنند، بلکه عواملی مانند سن، وزن، سابقه بیماری، عملکرد کلیه و کبد، داروهای همزمان و حتی حساسیت دارویی را نیز در نظر می گیرند.
به عنوان مثال، دارویی که برای یک فرد سالم تجویز می شود ممکن است برای بیمار مبتلا به مشکلات کلیوی خطرناک باشد. کلیه و کبد نقش اصلی را در دفع داروها از بدن دارند و در صورت اختلال در عملکرد این اندام ها، دارو در بدن تجمع می یابد و احتمال مسمومیت افزایش می یابد.
همچنین برخی از داروها با یکدیگر تداخل دارند. فردی که داروهای فشار خون، رقیق کننده های خون یا داروهای قلب مصرف می کند ممکن است با مصرف یک قرص سرماخوردگی ساده دچار افت فشار خون، خونریزی یا اختلالات ریتم قلب شود. به همین دلیل پزشکان قبل از تجویز دارو در مورد سوابق پزشکی و داروهای بیمار سوال می کنند.
حساسیت دارویی، خطری که قابل پیش بینی نیست
واکنش های آلرژیک یکی دیگر از خطرات مهم مصرف داروهای دیگران است. برخی از افراد به برخی داروها حساسیت دارند، اما تا زمانی که دارو را مصرف نکنند، از آن آگاه نیستند. این واکنش ها می تواند از خارش ساده و کهیر گرفته تا شوک آنافیلاکتیک، یک وضعیت تهدید کننده زندگی که در آن راه های هوایی متورم می شود، متغیر باشد. آنتی بیوتیک ها، مسکن ها و برخی داروهای ضد التهابی از جمله داروهایی هستند که اغلب با آلرژی های شدید همراه هستند.
پزشکان تاکید می کنند که هیچ گاه نباید دارو را بدون مشورت با پزشک متخصص صرفاً به دلیل مؤثر بودن آن برای دیگران مصرف کرد، زیرا بدن هر فرد به طور متفاوتی واکنش نشان می دهد.
علائم مشابه را به دام بیندازید
یکی از رایج ترین اشتباهاتی که مردم مرتکب می شوند این است که علائم بیماری ها را یکسان می دانند. در حالی که یک علامت می تواند دلایل مختلفی داشته باشد. به عنوان مثال، تنگی نفس ممکن است ناشی از آسم باشد، اما همین علامت می تواند نشانه ای از نارسایی قلبی، آمبولی ریه یا حتی اضطراب شدید باشد. استفاده خودسرانه از اسپری تنفسی بدون تشخیص پزشک ممکن است به طور موقت علائم را کاهش دهد، اما بیماری اصلی همچنان در حال پیشرفت است.
سردرد نمونه دیگری از این وضعیت است. بسیاری از افراد زمانی که متوجه سردرد می شوند به سراغ داروهای مسکن می روند، در حالی که گاهی سردرد می تواند نشانه فشار خون بالا، خونریزی مغزی یا عفونت باشد. در چنین شرایطی استفاده از دارو فقط علامت را پنهان می کند و فرصت طلایی درمان از دست می رود.
پزشکان بر این باورند که خطر اصلی نسخه های قرضی این است که فرد فکر می کند درمان شده است، در حالی که بیماری واقعی در سکوت پیشرفت می کند.
دوز نامناسب، از بی اثر بودن تا مسمومیت
مقدار دارو برای هر فرد متفاوت است و پزشک بر اساس وزن، سن و شرایط جسمانی آن را تعیین می کند. به همین دلیل، مصرف همان دوز تجویز شده برای فرد دیگری می تواند خطرناک باشد. به عنوان مثال، کودکان به دوزهای بسیار کمتری نسبت به بزرگسالان نیاز دارند و حتی مقدار کمی از برخی داروها ممکن است برای آنها سمی باشد. همچنین سالمندان به دلیل کاهش عملکرد اندام ها و مصرف همزمان چند دارو بیشتر در معرض عوارض هستند.
از سوی دیگر، برخی افراد به دلیل وزن بالا یا برخی بیماری ها نیاز به تنظیم دقیق دوز دارند. اگر دارو کمتر از حد لازم مصرف شود، ممکن است اثری نداشته باشد و در صورت مصرف بیش از حد، احتمال آسیب جدی به کبد، کلیه یا سیستم عصبی وجود دارد. مسمومیت با استامینوفن یک مثال شناخته شده از این خطر است. بسیاری از مردم فکر می کنند که این دارو کاملا بی خطر است، اما مصرف بیش از حد آن می تواند منجر به نارسایی شدید کبد شود.
آنتی بیوتیک ها و تهدید مقاومت دارویی
کارشناسان بهداشت مصرف خودسرانه آنتی بیوتیک ها را یکی از جدی ترین تهدیدات بهداشتی در جهان می دانند. بسیاری از افراد به محض اینکه دچار گلودرد، سرماخوردگی یا تب می شوند از آنتی بیوتیک های باقی مانده در خانه استفاده می کنند. در حالی که بیشتر این بیماری ها ویروسی هستند و آنتی بیوتیک ها هیچ تاثیری روی آنها ندارند.
پزشکان هشدار می دهند که مقاومت آنتی بیوتیکی نه تنها یک مشکل فردی، بلکه تهدیدی برای کل جامعه است. هنگامی که باکتری های مقاوم گسترش می یابند، حتی درمان عفونت های ساده نیز دشوار و گران می شود. یکی دیگر از مشکلات رایج، قطع زودهنگام آنتی بیوتیک ها است. برخی از افراد پس از کاهش علائم، مصرف دارو را قطع می کنند یا باقیمانده آن را به دیگران می دهند. این عمل همچنین احتمال مقاوم شدن باکتری ها را افزایش می دهد.
مسکن؛ آرامش موقت، خطر پنهان
مسکن ها یکی از پرمصرف ترین داروهایی هستند که اغلب بدون نسخه بین افراد مبادله می شوند. اگرچه این داروها می توانند درد را کاهش دهند، اما استفاده بیش از حد یا نادرست آنها خطرات زیادی را به همراه دارد. داروهای ضد التهابی مانند ایبوپروفن و دیکلوفناک ممکن است باعث خونریزی معده، افزایش فشار خون یا آسیب کلیه در برخی افراد شوند. افرادی که سابقه زخم معده یا بیماری قلبی دارند بیشتر در معرض این عوارض هستند.
از طرفی استفاده از مسکن ها می تواند علائم بیماری های خطرناک را پنهان کند. برای مثال، فردی که از آپاندیسیت رنج میبرد، ممکن است با مصرف مسکن و تأخیر در مراجعه به پزشک، درد را کنترل کند. تا زمانی که بیماری به مرحله پارگی آپاندیس برسد و جان بیمار به خطر بیفتد.
فضای مجازی و توصیه های غیر علمی
در سال های اخیر شبکه های اجتماعی به یکی از منابع اصلی توصیه های دارویی تبدیل شده اند. بسیاری از افراد بدون دانش پزشکی تجربیات شخصی خود را به عنوان یک درمان منتشر می کنند و برخی دیگر نیز بر اساس همین توصیه ها دارو مصرف می کنند.
کارشناسان می گویند که تجربه یک فرد نمی تواند معیار درمان برای همه باشد. حتی اگر دو نفر بیماری مشابهی داشته باشند، شرایط فیزیکی و واکنش های بدن آنها متفاوت است.
برخی از تبلیغات آنلاین نیز افراد را به مصرف داروهای گیاهی یا مکمل های ناشناخته تشویق می کنند. در حالی که طبیعی بودن یک محصول به معنای بی ضرر بودن آن نیست و برخی ترکیبات گیاهی می توانند تداخلات خطرناکی با سایر داروها ایجاد کنند.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
پزشکان توصیه می کنند در صورت تداوم علائم مانند تب بالا، تنگی نفس، درد شدید، ضعف ناگهانی، سرگیجه یا علائم غیرعادی، حتماً باید با پزشک مشورت کنید و از مصرف خودسرانه دارو خودداری کنید.
همچنین، افراد نباید داروهای تجویزی خود را با دیگران به اشتراک بگذارند، حتی اگر فکر می کنند که به همان بیماری مبتلا هستند. همچنین نگهداری داروهای باقیمانده برای استفاده بعدی اشتباه است، زیرا ممکن است تاریخ مصرف آنها گذشته باشد یا شرایط مصرف آنها تغییر کرده باشد.
