فروشندگان اعضای بدن در فضای سایبری; قاتلان در کسوت فرشته نجات – خبرگزاری مهر ایران و جهان

سید ایمان سیحون رئیس مرکز تحقیقات و بانک فرآورده های پیوندی دانشگاه علوم پزشکی تهران در گفتگو با خبرنگار مهر گفت: به مناسبت سالروز صدور فتوای تاریخی حضرت امام خمینی (ره) مبنی بر جواز اهدای عضو، 10 اردیبهشت ماه به عنوان روز ملی اهدای عضو و آخرین روز هفته سلامت نامگذاری شده است. به همین مناسبت هر ساله جشن بزرگی برای تجلیل از فداکاری خانواده های اهدایی که از آنها به نام جان بخش یاد می شود برگزار می شود.

سیحون ادامه داد: در حالی که 99 درصد مردم به دلیل مرگ قلبی جان خود را از دست می دهند، تنها یک درصد از جامعه دچار مرگ مغزی می شوند. این یک درصد فرصتی استثنایی برای جان بخشیدن به دیگران است. هر فرد مرگ مغزی می تواند با اهدای اعضای حیاتی خود از جمله قلب، کبد، کلیه ها، لوزالمعده، ریه ها، روده ها و حتی قرنیه چشم، 8 فرد دیگر را زنده کند. تصمیم به اهدای عضو در لحظه شنیدن خبر فوت عزیزترین اعضای خانواده یکی از سخت ترین تصمیمات بشری است. اما با این انتخاب عالی، خانواده های اهدایی ثابت می کنند که زندگی عزیزشان در کالبد دیگران ادامه دارد.

ایران رتبه اول آسیا و نماد پیشرفت پزشکی را دارد

ایران با سابقه طولانی در زمینه پیوند اعضا در حال حاضر رتبه اول اهدای عضو در قاره آسیا را دارد. میزان اهدای عضو در هر کشور یکی از شاخص های مهم پیشرفت علمی و سطح پزشکی آن کشور محسوب می شود و ایران در این زمینه موفقیت های چشمگیری کسب کرده است.

یکی از چالش های مهم در این زمینه فعالیت دلالان و سایت های غیرقانونی خرید و فروش اعضا می باشد. طبق پروتکل های وزارت بهداشت، کل فرآیند اهدای عضو در ایران کاملا رایگان است.

در نظام حقوقی نه تنها هزینه های درمانی اهداکننده رایگان است، بلکه برای ارج نهادن به این ایثار، قطعه «نام آوران» در بهشت ​​زهرا و قبرستان های کشور به این عزیزان اختصاص یافته و هزینه های دفن و آمبولانس نیز بر عهده دولت است. از طرفی گیرنده عضو نیز عضو را به صورت رایگان دریافت می کند.

امنیت سلامت در نظام حقوقی؛ انجام 57 آزمون تخصصی

خانواده هایی که وارد چرخه استاندارد و قانونی وزارت بهداشت می شوند از امنیت کامل سلامت برخوردارند. در این فرآیند 57 نوع آزمایش تکمیلی و تخصصی بر روی اندام دهنده انجام می شود که شامل بررسی انواع ویروس ها (مانند HIV، HTLV)، بیماری های زمینه ای و احتمالی (مانند سرطان ها) برای اطمینان از سلامت کامل اندام پیوندی می شود. فرآیندی که عملا در بازارهای سیاه و خارج از سیستم نظارتی دولت نادیده گرفته می شود و جان گیرنده آن را به خطر می اندازد.

سیحون تصریح کرد: فرآیند اهدای عضو در ایران تنها زمانی ایمن و قابل اعتماد است که از مجاری قانونی وزارت بهداشت عبور کند. بررسی ها نشان می دهد اعضایی که به صورت غیرقانونی و توسط دلال ها به فروش می رسد، سابقه پزشکی معتبری ندارند.

وی هشدار داد: افرادی که در بازارهای غیرمجاز اعضای بدن می فروشند، عموماً آزمایشات تخصصی را گذرانده اند. در نظام حقوقی بیش از 50 آزمایش انجام می شود که از جمله آنها می توان به آزمایش HIV، HPV و سرطان های خفته اشاره کرد. گزارش های پزشکی حاکی از آن است که مواردی وجود داشته است که اهداکننده سرطان تشخیص داده نشده داشته است و تنها در آزمایشات دقیق قبل از پیوند، این موضوع کشف و از انتقال اعضا جلوگیری شده است. انتقال عضو از چنین افرادی می تواند به سرعت باعث ابتلای گیرنده به سرطان یا بیماری های عفونی خطرناک و در نهایت مرگ او شود.

ضرورت ورود پلیس فتا به بازار سیاه اعضا

با توجه به نامشخص بودن سبک زندگی و احتمال اعتیاد یا بیماری های خاص در فروشندگان غیرمجاز، توصیه اکید نظام سلامت این است که از ورود به این فرآیندها خودداری کنند. کارشناسان معتقدند نهادهای نظارتی از جمله پلیس فتا و سازمان بازرسی وزارت بهداشت باید با رصد فضای مجازی هزینه فعالیت دلالان را افزایش دهند. همچنین کوتاه کردن صف انتظار پیوند از طریق کشت موثرترین راه برای بستن راه دلالان است. درج نماد «قلب قرمز» بر روی گواهینامه های رانندگی به نشانه رضایت از اهدای عضو یکی از گام های مثبت در جهت افزایش تعداد اهدا و کاهش زمان انتظار بیماران است.

مرگ مغزی؛ پایان قطعی زندگی یا دنیای نباتی؟

یکی از بزرگ‌ترین چالش‌ها در فرهنگ اهدای عضو، اشتباه گرفتن «مرگ مغزی» با «کما» است. بر خلاف کما که در آن امکان هوشیاری و بازگشت وجود دارد، در مرگ مغزی، سلول های مغزی به دلیل قطع خون رسانی کاملاً از بین رفته و پوسیده می شوند.

او این وضعیت را با شاخه گلی که از ریشه بریده است مقایسه می کند. ظاهر گل ممکن است برای چند ساعت حفظ شود، اما از نظر علمی راهی برای اتصال مجدد آن به ریشه و بازگشت به زندگی وجود ندارد. در مرگ مغزی، مغز تبدیل به خمیر شده و به معنای واقعی کلمه از بین می رود، بنابراین برخلاف آنچه در برخی فیلم ها یا باورهای رایج دیده می شود، در مرگ مغزی هیچ معجزه ای امکان بازگشت فرد به زندگی وجود ندارد.

برخلاف برخی تصورات، اهدای عضو از یک فرد زنده غیرقانونی است مگر در موارد بسیار خاص و قانونی (مانند همه آنها تحت نظارت دقیق). فرآیند اصلی اهدای عضو که شامل چندین عضو حیاتی است، تنها پس از تایید قطعی مرگ مغزی توسط تیم پزشک متخصص و با رضایت خانواده داغدار امکان پذیر خواهد بود.

سیحون با مقایسه بدن یک فرد مرگ مغزی با شاخه گلی که از ریشه بریده شده است، گفت: اگرچه ظاهر بدن برای مدتی زنده به نظر می رسد، اما به دلیل قطع ارتباط بین مغز و بدن، اندام ها یکی یکی شروع به از کار افتادن می کنند.

وی با اشاره به لزوم تصمیم گیری سریع خانواده ها تاکید کرد: پس از تایید مرگ مغزی، زمان بر علیه بیماران نیازمند کار می کند. ریه ها فقط تا 24 ساعت اول پس از مرگ مغزی قابل پیوند هستند. این زمان برای قلب حدود 48 ساعت و برای کلیه و کبد تا 72 ساعت است. پس از این مدت، اندام ها عملاً خراب می شوند و فرصت نجات جان 8 نفر برای همیشه از بین می رود. موضوعی که اغلب باعث پشیمانی طولانی مدت خانواده هایی می شود که در تصمیم گیری دچار تردید شده اند.

کارت اهدای عضو؛ یک اراده قلبی، نه یک مجوز قانونی صرف

رئیس شبکه پیوند دانشگاه علوم پزشکی تهران در پاسخ به نگرانی برخی خانواده ها از اعتبار قانونی کارت اهدا گفت: داشتن کارت اهدای عضو به معنای نادیده گرفتن حق خانواده نیست. در نظام سلامت ایران همچنان خانواده متوفی تصمیم گیرنده نهایی هستند. این کارت در واقع وصیت و نشانه ای است برای اینکه خانواده بدانند عزیزشان از این کار از صمیم قلب راضی بوده است. تجربه نشان داده است که آگاهی از داشتن کارت اهدا، تحمل دشواری تصمیم گیری را برای بازماندگان بسیار آسان می کند.

وی درباره شرایط و راه های دریافت کارت اهدا تصریح کرد: افراد بالای 18 سال می توانند با رضایت خود نسبت به دریافت کارت اقدام کنند. داوطلبان می توانند با مراجعه به سایت ehda.ir یا جستجوی ساده عبارت «کارت اهدای عضو» در گوگل، فرم مربوطه را پر کنند. کارت صادر شده به آدرس منزل ایشان ارسال خواهد شد. علاوه بر سامانه پیامکی، تیم های مستقر در بیمارستان ها نیز به ویژه در هفته سلامت آماده ثبت نام از متقاضیان هستند و قرار دادن علامت «قلب قرمز» بر روی گواهی ها از دیگر راه های اعلام آمادگی داوطلبان است.

سیحون خاطرنشان کرد: از هر 100 نفر فوتی تنها یک نفر در شرایطی قرار دارد که امکان اهدای عضو وجود دارد. این یک فرصت الهی و طلایی است که انسان بتواند بعد از مرگش به چند خانواده دیگر زندگی بدهد. فرصتی که نباید با تردید و ناآگاهی از دست داد.