ضرورت آمادگی بیمارستان ها در مقابله با ویروس ها – خبرگزاری مهر ایران و جهان

سلامت جو، هانتا ویروس سال هاست که در بسیاری از نقاط جهان شناخته شده و در برخی مناطق بومی شده است، اما زمانی که موارد ابتلا یا شیوع آن در منطقه یا محیطی خاص گزارش می شود، دوباره توجه مردم و رسانه ها به این ویروس جلب می شود.

ویروس هانتا عمدتاً از طریق جوندگان به ویژه موش به انسان منتقل می شود و یکی از مهم ترین راه های انتقال، تماس غیر مستقیم با ادرار موش های آلوده است.

داوود یادگاری رئیس مرکز تحقیقات بیماری های عفونی و گرمسیری دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی گفت: بیماری هانتا معمولاً یک تا هشت هفته پس از تماس با ترشحات جوندگان به ویژه موش ایجاد می شود.

وی افزود: برخلاف تصور رایج، انتقال این بیماری از انسان به انسان بسیار نادر است.

یادگاری نیا ادامه داد: بیماری هانتا ویروس در ابتدا دارای علائمی شبیه آنفولانزا از جمله تب، درد مفاصل، درد عضلانی، خستگی، لرز، تهوع و استفراغ است. در برخی افراد، این ویروس ممکن است باعث درد شکم نیز شود.

وی با اشاره به شدت پیشرفت بیماری هانتا در برخی افراد، گفت: در برخی موارد بیماری بسیار شدید و پیشرونده می شود. به طوری که بیمار دچار تنگی نفس، سرفه، کمبود اکسیژن، نارسایی تنفسی و شوک می شود. این نوع از بیماری ریوی میزان مرگ و میر بالایی دارد و گاهی تا 40 درصد بیماران پس از ابتلا به آن جان خود را از دست می دهند.

یادگاری نیا شکل دوم این بیماری را برشمرد و افزود: شکل دیگر آن، فرم کلیوی است که با علائم اولیه تب، سردرد، کبودی، بی اشتهایی و خستگی شروع می شود اما به طور ناگهانی با علائمی مانند خونی شدن ادرار، کاهش حجم ادرار و نارسایی کلیه همراه است. در واقع نوعی خونریزی ادراری است.

وی تاکید کرد: اگرچه برخی بیماران علائم کمتری دارند، اما این موضوع به دلیل مرگ و میر بالا از اهمیت جهانی برخوردار است. با این حال، آنها اطمینان دادند که هانتا پتانسیل انتشار جهانی مانند کووید را نخواهد داشت.

مقایسه با بیماری ابولا و ضرورت جداسازی

رئیس مرکز تحقیقات بیماری های عفونی و گرمسیری در ادامه به مقایسه هانتا و ابولا پرداخت و گفت: در حال حاضر ابولا یکی از معضلات بزرگ دنیاست که شباهت زیادی به هانتا ویروس دارد. اما تفاوت اصلی این است که انتقال از انسان به انسان در ابولا بسیار بالا و پر خطر است، در حالی که در هانتا این انتقال بسیار نادر است.

وی با اشاره به اینکه علائم بالینی این دو بیماری بسیار شبیه هم است، بر آمادگی مراکز بهداشتی و بیمارستانی در زمینه روش های ایزوله سازی تاکید کرد و افزود: مراکز بهداشتی و بیمارستانی باید آمادگی داشته باشند که در صورت مواجهه با این ویروس ها چگونه رفتار کنند تا از شیوع بیماری در سطح مراکز بهداشتی درمانی جلوگیری شود.

مطالعه اپیدمیولوژیک هانتاویروس

استاد بیماری های عفونی دانشگاه شهید بهشتی شهنام آرشی نیز به بررسی ابعاد پیچیده و جهانی ویروس هانتا پرداخت و با تجزیه و تحلیل دقیق ویژگی های این ویروس، مرز بین گونه های مختلف و خطرات احتمالی آنها برای سلامت عمومی را تشریح کرد.

وی گفت: تاکنون بیش از 40 گونه هانتاویروس در سراسر جهان شناسایی شده است.

آرشی برای درک بهتر الگوی پراکنش جغرافیایی، این گونه ها را به دو دسته اصلی گونه های دنیای قدیم شامل ویروس های واقع در آسیا و اروپا و گونه های دنیای جدید شامل ویروس های واقع در قاره آمریکا تقسیم کرد.

آیا هانتا قابلیت همه گیری دارد؟

وی تاکید کرد: بر خلاف ویروس‌های بسیار خطرناک مانند ابولا یا کووید 19، گونه‌های هانتا ویروس در دنیای قدیم (آسیا و اروپا) قابلیت انتقال از انسان به انسان را ندارند.

آرشی هشدار داد: در قاره آمریکا گونه خاصی به نام «آند» وجود دارد که رفتار متفاوتی دارد. این گونه از راه تنفسی قابل انتقال است و بسیار کشنده است.

وی بیان کرد: منبع اصلی تهدید جوندگان به ویژه موش ها هستند که انتقال بیماری عمدتا از طریق تماس مستقیم با ترشحات این حیوانات از جمله ادرار، مدفوع و بزاق صورت می گیرد.

آرشی برای مقابله با این تهدید بیولوژیکی رویکردی دوگانه را پیشنهاد کرد و گفت: کنترل زیست محیطی و اکولوژیکی با تاکید بر لزوم کنترل جمعیت جوندگان و گسستن زنجیره اپیدمیولوژیک در محیط های انسانی برای جلوگیری از تماس انسان با منشا ویروس و همچنین آمادگی کادر درمانی و اهمیت به روز رسانی دانش پزشکان و پرسنل بهداشتی جدید در زمینه بیماری های مشترک انسانی و حیوانی به منظور پیشگیری از بیماری های مشترک انسانی و دامی. در صورت مواجهه با موارد مشکوک به درستی واکنش نشان دهند.

وی ادامه داد: اگرچه ویروس هانتا به ویژه در مناطق آسیایی پتانسیل ایجاد بیماری همه گیر جهانی مشابه کووید را ندارد، اما به دلیل ماهیت مشترک بین انسان و دام و گونه های خاص آن نیازمند نظارت دقیق اپیدمیولوژیک و آمادگی مستمر کادر درمان است.

علائم گوارشی بسیار شایع است

شبنم تهرانی فوق تخصص بیماری های عفونی و فلوشیپ بالینی HIV/AIDS با اشاره به اینکه تظاهرات ریوی هانتاویروس در مراحل اولیه سندرم ریوی مشابه بسیاری از ویروس ها از جمله آنفولانزا است، اظهار کرد: این بیماری با تب، بی حالی و درد عضلانی شروع می شود اما برخی نکات بالینی و آزمایشگاهی ممکن است مفید باشد.

وی افزود: در سندرم ریوی هانتاویروس بر خلاف آنفولانزا معمولا در ابتدا سرفه، آبریزش بینی و گلودرد وجود ندارد اما علائم غالب گوارشی مانند درد شکم، تهوع و استفراغ در هانتاویروس بسیار شایع است.

به گفته تهرانی، مهمترین نکته در این بیماری سابقه تماس با جوندگان است که می تواند حنتا را مطرح کند، در حالی که در آزمایش CBC در صورت وجود پلاکت کم، هماتوکریت بالا، لکوسیتوز و لنفوسیت های آتیپیک باید HPS بسیار جدی مورد توجه قرار گیرد.

وی در ادامه با بیان اینکه عکس برداری از قفسه سینه در HPS ممکن است در ابتدای بیماری طبیعی باشد، توضیح داد: اما در برخی موارد ممکن است شرایط به سرعت تغییر کند. به گفته وی، مهم ترین نکته این است که ممکن است طی چند ساعت بیمار از یک سندرم شبه آنفلوانزا وارد فاز قلبی ریوی شود، بنابراین روند تغییرات علائم حیاتی مهمتر از یک اندازه گیری است.

این متخصص بیماری های عفونی درباره علائم هشدار دهنده حیاتی هانتاویروس گفت: افزایش تعداد تنفس (RR)، افزایش تدریجی طی چند ساعت، احساس گرسنگی هوا، افت اشباع اکسیژن، افزایش نیاز به اکسیژن یا افت مداوم نسبت به مقادیر بسیار مهم قبلی اغلب اولین نشانه های ورود به فاز بحرانی است.

تهرانی افزود: گاهی اوقات بیمار همچنان ظاهر نسبتاً خوبی دارد اما اشباع اکسیژن رو به کاهش است که معمولاً با شروع نشت مویرگی و کاهش حجم موثر داخل عروقی اتفاق می افتد.

وی نیاز به اکسیژن را یکی از پارامترهای مهم پایش دانست و توضیح داد: گاهی اوقات وضعیت بیماران هانتا ویروس بدون اکسیژن پایدار است، سپس به 2 تا 4 لیتر اکسیژن نیاز دارند و پس از چند ساعت به اکسیژن بیشتری نیاز دارند که این مورد باید وارد فاز بحرانی شود.

این فوق تخصص عفونی افزود: در بیمارانی که دچار نارسایی شدید قلبی ریوی می شوند، استفاده زودهنگام از ECMO (اکسیژناسیون غشای خارج بدن) می تواند شانس بقا را به میزان قابل توجهی افزایش دهد.