رویافروشی رسانه ای و بمباران روانی مخاطب در روایت های ایران اینترنشنال – خبرگزاری مهر ایران و جهان

خبرگزاری مهر – گروه سلامت: در سال های اخیر بحث تاثیر شبکه های فارسی زبان خارج از کشور بر سلامت روان جامعه به یکی از چالش برانگیزترین موضوعات فضای رسانه ای تبدیل شده است. در این میان نام ایران اینترنشنال بیش از سایرین مطرح است. شبکه ای که منتقدان آن را متهم به تهمت، برجسته سازی بحران و تولید روایت های منفی می کنند.

تکرار مداوم اخبار منفی، تمرکز بیش از حد بر شکست ها و نمایش مداوم بن بست های سیاسی و اجتماعی می تواند سطح اضطراب جمعی را افزایش دهد. در این زمینه اگر رسانه ای تصویری یک سویه و صرفاً انتقادی از وضعیت کشور ارائه کند، مخاطب به تدریج نسبت به آینده احساس ناامنی، بی ثباتی و ناامیدی می کند. بمباران اخبار با محتوای منفی می تواند منجر به فرسودگی ذهنی شود. وضعیتی که با خستگی ذهنی، تحریک پذیری، عصبانیت و عدم انگیزه همراه است.

همچنین تکرار روایت‌های فروپاشی، تعمیم نارضایتی‌های محدود به کل جامعه و بزرگ‌نمایی بحران‌ها، نوعی تصویر وارونه از گذشته، حال و آینده که بین‌المللی به مخاطب ارائه می‌کند، می‌تواند عزت نفس فردی و اعتماد اجتماعی را تضعیف کند و این احساس را القا کند که هیچ راهی برای اصلاح یا بهبود وجود ندارد.

در همین رابطه خبرنگار مهر با حسین محمدی، مشاور ارشد و روانشناس گفتگو داشت

از دیدگاه روانشناسی مصرف مداوم اخبار منفی و ناامیدکننده چه تاثیری بر سلامت روان افراد دارد؟

محمدی: سلامت روان، رسانه، تغییرات اجتماعی و بمباران روانی؛ اینها مفاهیمی هستند که امروزه بیش از هر زمان دیگری در هم تنیده شده اند. سلامت روان انسان در خلأ شکل نمی گیرد، بلکه مستقیماً متاثر از تحولات اجتماعی، سیاسی و فرهنگی است.

برای تصمیم گیری، حل مشکلات و انتخاب آگاهانه، سیستم روانشناختی انسان نیازمند شناخت دقیق تحولات پیرامون است. آگاهی از رویدادهای اجتماعی و سیاسی می تواند قدرت تحلیل و انتخاب را افزایش دهد. اما مسئله اساسی این است که این آگاهی چگونه و از طریق کدام رسانه دنبال می شود.

رسانه ها در حالت طبیعی با هدف اطلاع رسانی، آگاهی بخشی و تحلیل رویدادها کار می کنند. وظیفه حرفه ای رسانه انتقال اخبار صحیح و ارائه تحلیل های مستند است. اما در برخی موارد، یک شبکه رسانه ای ممکن است ماموریت متفاوتی را دنبال کند.

برخی شبکه ها به جای تمرکز بر افزایش آگاهی، به تولید نفرت، ترویج خشونت، دروغ گفتن و رویا فروشی روی می آورند. در چنین شرایطی مخاطب با پدیده ای مواجه می شود که می توان آن را بمباران روانی نامید; وضعیتی که سلامت روان فردی و جمعی را به شدت تهدید می کند.

شبکه هایی مانند ایران اینترنشنال به جای تحلیل وقایع، رویکردی مبتنی بر فشار روانی و القای ناامیدی را دنبال می کنند. این فرآیند می تواند باعث تقویت احساس بی اعتمادی در جامعه، تضعیف عزت نفس و کاهش خودآگاهی در مخاطب شود.

هنگامی که یک بیمار به پزشک مراجعه می کند، پزشکان مختلف ممکن است نسخه های متفاوتی را تجویز کنند. اما اگر بیمار به پزشک قلابی مراجعه کند، نه تنها درمان نمی شود، بلکه احتمال تشدید بیماری و یا حتی خطرات جبران ناپذیری وجود دارد. یک پزشک قلابی ممکن است با ایجاد امید کاذب، فروش رویاها یا دور کردن بیمار از مسیر درمان واقعی، وضعیت بیمار را بدتر کند. به همین ترتیب، یک رسانه جعلی و غیرحرفه ای می تواند با انتشار اخبار مغرضانه، القای ناامیدی یا ایجاد امید واهی، مخاطب را از درک واقعیت منحرف کند.

ادامه این روند می تواند پیامدهایی مانند ناامیدی نسبت به آینده، بی اعتمادی اجتماعی، تضعیف سرمایه روانی و گسترش اضطراب جمعی را به همراه داشته باشد. بنابراین نحوه مصرف رسانه و انتخاب منبع خبری به عاملی تعیین کننده در حفظ سلامت روان تبدیل شده است.

در شرایطی که تغییرات اجتماعی و سیاسی با سرعت بالایی رخ می دهد، دسترسی به اطلاعات دقیق و تحلیل مسئولانه اهمیت دو چندان می یابد. انتخاب رسانه های قابل اعتماد بخشی از مراقبت از سلامت روان خود و جامعه است.

آیا مغز انسان بین “اخبار واقعی” و “تهدید رسانه ای مداوم” تفاوت قائل می شود؟

محمدی: اخبار واقعی، اخبار جعلی، سلامت روان و تفکر انتقادی مهمترین مؤلفه هایی هستند که در فضای رسانه ای امروزی به هم پیوند خورده اند. متخصصان حوزه روانشناسی تاکید می کنند که مغز انسان برای تشخیص اخبار واقعی و دروغ به قدرت تفکر، عقلانیت و تفکر نیاز دارد. توانایی که تنها با مطالعه، تحلیل و تمرین ذهنی به دست می آید.

در فقدان این مهارت ها، افراد به راحتی در معرض اخبار و پیام های نادرست قرار می گیرند که سلامت روان را تهدید می کند. این آسیب‌پذیری زمانی تشدید می‌شود که برخی رسانه‌ها با جهت‌گیری خاص از تکنیک‌های رسانه‌ای پیچیده، بازی‌های روان‌شناختی و توهمات برای تأثیرگذاری بر مخاطب استفاده کنند.

برخی شبکه‌ها از جمله ایران اینترنشنال با استفاده از تاکتیک‌هایی مانند تکرار مداوم یک خبر پیش پا افتاده، تعمیم یک رفتار محدود به کل جامعه، برجسته‌سازی انتخابی رویدادها و استفاده از مغالطه‌های رسانه‌ای، ذهن مخاطب را هدف قرار می‌دهند.

این رویکرد به ویژه زمانی مؤثر است که مخاطب درک درستی از شرایط سیاسی و اجتماعی نداشته باشد یا نسبت به آینده خود احساس ناامیدی و افسردگی کند. در چنین شرایطی، روایت های تخیلی می توانند جذاب و متقاعدکننده به نظر برسند.

از منظر روان‌شناختی، بخش مهمی از نظام روان‌شناختی انسان را تخیل و تصویرسازی ذهنی تشکیل می‌دهد. خیال پردازی و رویاپردازی می تواند احساس لذت و آرامش موقت ایجاد کند. تجربه ای که بسیاری از افراد در دوران رشد داشته اند، زمانی که آینده متفاوتی را در ذهن خود متصور شده اند، مانند پزشک یا خلبان شدن.

همین مکانیسم روان‌شناختی، اگر در معرض روایت‌های هدفمند رسانه‌ای قرار گیرد، ممکن است عملکردی شبیه به یک داروی آرام‌بخش یا حتی یک داروی روان‌گردان پیدا کند. در این شرایط فرد به جای مواجهه تحلیلی با واقعیت های اجتماعی و سیاسی، به دنیای مصور پناه می برد.

ادامه این روند می تواند باعث فاصله گرفتن مخاطب از واقعیت های عینی جامعه شود. زمانی که فانتزی رسانه ای با ناامیدی شخصی ترکیب شود، امکان از دست دادن ارتباط منطقی با واقعیت افزایش می یابد. این موضوع نه تنها بر تصمیم گیری فردی، بلکه بر سلامت روان جمعی نیز تأثیر می گذارد.

تقویت سواد رسانه ای، مطالعه مستمر و پرورش تفکر انتقادی راه حل اصلی در امان ماندن از اخبار کذب و بازی های روانی رسانه ای است. راهکاری که بتواند ارتباط فرد را با واقعیت اجتماعی و سیاسی حفظ کرده و از آسیب های احتمالی جلوگیری کند.

چرا برخی از مخاطبان پس از تماشای اخبار منفی احساس اضطراب، عصبانیت یا بی انگیزگی می کنند؟

محمدی: اخبار منفی، تولید نفرت، ترویج خشونت و فرسودگی روانی از جمله پیامدهایی است که کارشناسان حوزه سلامت روان نسبت به آن هشدار می دهند. به گفته کارشناسان، زمانی که اخبار منفی با هدفی خاص و در چارچوب یک روایت جهت دار تولید و منتشر می شود، نتیجه آن می تواند افزایش خشم، اضطراب و بی انگیزگی در بین مخاطبان باشد.

در چنین شرایطی گذشته، حال و آینده وارونه و تحریف شده نشان داده می شود. این روند به تدریج انگیزه فردی و عزت نفس مخاطب را ضعیف می کند و ممکن است این تصور را ایجاد کند که تنها راه حل توسل به خشونت برای برهم زدن نظم سیاسی است. هدفی که منتقدان آن را رسالت اصلی برخی رسانه های خاص می دانند.

چگونه تکرار اخبار منفی منجر به فرسودگی ذهنی می شود؟

محمدی: تکرار مداوم روایت های فروپاشی، بحران و ناامیدی می تواند به فرسودگی ذهنی منجر شود. فردی که دائماً در معرض اخبار منفی است ممکن است از دست دادن انگیزه، اضطراب مزمن و احساس درماندگی را تجربه کند.

یکی از راه حل های اولیه این است که به طور موقت از این فضا فاصله بگیرید. افرادی که خود را درگیر این چرخه خبری می‌دانند، باید یک تا دو هفته از دنبال کردن روایت‌های رسانه‌ای خاص استراحت کنند و اضطراب، آرامش و خلق عمومی خود را ارزیابی کنند. در بسیاری از موارد، این فاصله گذاری می تواند به بازگرداندن تعادل نسبی ذهن کمک کند.

برخی از افراد ممکن است اسکارهای روانی قبلی داشته باشند. در چنین شرایطی، روایت‌های منفی می‌توانند نقشی مشابه به عنوان یک ماده افیونی روان‌شناختی داشته باشند و فرد را در چرخه وابستگی به اخبار بحران‌محور نگه دارند. این گروه ممکن است برای بازگرداندن تعادل به خدمات تخصصی روانشناس یا مشاور نیاز داشته باشند.

بخشی از این خستگی ناشی از انتظار مداوم برای تحقق وعده ها و تصویرسازی رسانه ای است. مخاطبی که مدام در معرض رویاهای سیاسی و سناریوهای تغییر ناگهانی است، در صورت تحقق نیافتن این پیش بینی ها بیش از پیش مستأصل می شود.

این وضعیت ممکن است با هیجان یا حتی رضایت موقت در زمان های خاص، مانند دوره های تنش یا درگیری همراه باشد. اما اگر آن سناریوها ادامه پیدا نکند، فرد به چرخه خیال و توقع که اساس اضطراب و بی ثباتی روانی است باز می گردد.

حفظ روحیه عمومی نقش تعیین کننده ای در کاهش اضطراب و ناامیدی دارد. در شرایط جنگی، جنگ روانی به عنوان یکی از ابزارهای اصلی طرفین محسوب می شود و رسانه ها در این میان نقش اساسی دارند.

در این زمینه شبکه هایی مانند ایران اینترنشنال از سوی برخی منتقدان به عنوان بازوی رسانه ای طرف مقابل معرفی شده است. در مقاطعی حتی مقامات ارشد از جمله نخست وزیر اسرائیل با این شبکه گفت و گو کرده اند و مطالب منتشر شده در راستای تشدید فشار روانی بر جامعه ایران ارزیابی شده است.

در چنین شرایطی وظیفه متخصصان سلامت روان، رسانه ها و سایر اقشار جامعه تقویت روحیه، امید بخشی بر اساس واقعیت و ارائه تصویری واقع بینانه از وضعیت است. به گفته آنها تقویت خودآگاهی جمعی و پرهیز از غرق شدن در روایت های بحران محور می تواند از گسترش فرسودگی روانی و اضطراب اجتماعی جلوگیری کند.