سید سلمان علوی متخصص روانشناسی بالینی و پژوهشگر مرکز تحقیقات روانپزشکی و روانشناسی دانشگاه علوم پزشکی تهران در گفتگو با خبرنگار مهر با بیان اینکه زندگی در دنیای پرتنش امروز به ناچار افراد را در معرض اخبار منفی، خشونت، جنگ و حوادث تلخ قرار داده است، گفت:
وی افزود: اخبار منفی و خشن باعث ایجاد احساس اضطراب و ترس می شود و می تواند بر خواب، غذا و بسیاری از جنبه های زندگی روزمره افراد تاثیر منفی بگذارد. وقتی فردی دائماً در معرض این اخبار قرار می گیرد، ممکن است دچار بی خوابی، افزایش اضطراب و ناتوانی در مدیریت ترس شود و به دنبال راهی برای بازگشت به آرامش و خواب طبیعی باشد.
این کارشناس روانشناسی بالینی با تاکید بر آسیب پذیری بیشتر کودکان، تصریح کرد: تأثیر اخبار خشونت آمیز بر کودکان بسیار شدیدتر است، زیرا کودکان توانایی تشخیص دقیق واقعیت از غیرواقعی را ندارند و نمی توانند میزان واقعیت یا پیامدهای یک خبر را به درستی درک کنند. این باعث می شود ترس آنها تشدید شود.
علوی ادامه داد: این خبر می تواند ترس دائمی در کودکان ایجاد کند و به صورت کابوس، امتناع از تنها خوابیدن، احساس ناامنی در اتاق خواب و وابستگی بیش از حد به والدین تجلی یابد. تخیل فعال کودکان، به ویژه در مقایسه با بزرگسالان، تصاویر ذهنی منفی از اخبار را شدیدتر می کند و احساس ناامنی را افزایش می دهد.
این محقق مرکز تحقیقات روانپزشکی دانشگاه علوم پزشکی تهران اذعان داشت: گام اول پرهیز از قرار گرفتن در معرض اخبار خشونت آمیز تا حد امکان است. اگرچه استفاده از تلفن همراه، شبکه های اجتماعی و رسانه ها در زندگی امروزی اجتناب ناپذیر شده است، اما می توان این اخبار را مدیریت و محدود کرد.
علوی افزود: در مواردی که کودکان به طور ناخواسته در معرض این اخبار قرار می گیرند، لازم است والدین به سوالات آنها توجه کنند. کودکان معمولاً سؤالاتی از این قبیل می پرسند: “چرا این اتفاق افتاد؟” یا “بعد چه اتفاقی می افتد؟” مواجه می شوند و والدین باید با توجه به سن و سطح درک کودک به این سوالات پاسخ دهند. کتمان یا انکار حقیقت کمکی به کاهش اضطراب کودک نمی کند.
این کارشناس سلامت روان تاکید کرد: یکی از مهمترین نیازهای کودکان در مواجهه با اخبار منفی احساس امنیت است. کودکان ممکن است این ناامنی را با ترس، گریه، بی اشتهایی یا وابستگی شدید به والدین نشان دهند. این احساس را باید شناخت و والدین با رفتار و گفتار خود مراقب کودک باشند و اجازه ندهند آسیبی به او وارد شود.
وی با اشاره به تجربه جنگ و پیامدهای روانی آن گفت: در زمان جنگ صدای انفجار، دفاع و اخبار مکرر حتی بزرگسالان را نیز مضطرب می کرد، اما کودکان آسیب پذیرتر بودند و نشانه های ناامنی روحی را به وضوح نشان می دادند. حضور والدین و انتقال حس حمایت و مراقبت نقش مهمی در کاهش اضطراب و ترس کودکان دارد.
این روانشناس بالینی در پایان خاطرنشان کرد: مدیریت مواجهه با اخبار منفی، پاسخ آگاهانه به سوالات کودکان و ایجاد احساس امنیت از مهم ترین اقدامات برای حفظ سلامت روان خانواده ها در شرایط پر استرس اجتماعی است و می تواند از تشدید اضطراب و ناامنی روانی در جامعه جلوگیری کند.
افزایش مراجعات روانی پس از انتشار اخبار خشونت آمیز
این کارشناس روانشناسی بالینی با بیان اینکه در سال های اخیر احساس اضطراب و ترس در بین اقشار مختلف جامعه دو برابر شده است، گفت: تقریباً همه افراد درگیر نوعی اضطراب و نگرانی هستند و این وضعیت به ویژه در خانواده های دارای فرزند نمود بیشتری داشته است. کودکان نیز به شدت تحت تأثیر این محیط قرار گرفته اند و درگیری روانی آنها افزایش یافته است.
وی تصریح کرد: مطالب و مطالبی در خصوص تاثیرات اخبار خشونت آمیز بر کودکان و بزرگسالان تهیه و منتشر شده است که اگرچه ممکن است برخی از این مطالب همچنان در دسترس باشد، اما آنچه امروز به صورت جدی مشاهده می شود افزایش اثرات منفی روانی ناشی از این اخبار در سطح جامعه است.
علوی تصریح کرد: در مشاوره های بالینی چه در گروه کودکان، نوجوانان و بزرگسالان به کرات با علائم اضطراب، ترس و فشار روانی مواجه می شویم که ارتباط مستقیمی با مواجهه مداوم با اخبار خشن و منفی دارد. این نشان می دهد که اثرات روانی این اخبار واقعی و قابل توجه است.
وی با اشاره به اهمیت پرداختن به موضوع فضای مجازی گفت: یکی از موضوعات مهمی که باید به صورت مستقل به آن پرداخته شود، نقش فضای مجازی در سلامت روان کودکان است. در برخی موارد شاهد سوء استفاده ناخواسته والدین از حضور فرزندان در شبکه های اجتماعی هستیم. به گونه ای که عکس ها و فیلم های کودکان به صورت گسترده در کلیپ ها و مطالب آنلاین منتشر می شود.
این کارشناس روانشناسی بالینی خاطرنشان کرد: دسترسی آسان کودکان به فضای مجازی و تقلید آنها از محتوای آنلاین می تواند عواقب روانی جدی داشته باشد. به عنوان مثال، کودک 6 یا 7 ساله ای که وارد فضای تولید محتوا، آرایش یا ظاهر می شود، ممکن است در معرض قضاوت و نظرات مثبت و منفی قرار گیرد; مشکلی که می تواند به طور مستقیم بر عزت نفس، اعتماد به نفس و سلامت روان او تأثیر بگذارد.
