جایی که «امید» تولید شد، از «امید» دوباره متولد خواهد شد – خبرگزاری مهر ایران و جهان

خبرگزاری مهر، گروه فرهنگ و ادب، طاهره تهرانی: قدم زدن در راهروهای انستیتو پاستور مانند قدم زدن در دل تاریخ است. گویی صدای قدم های دانشمندان بزرگی که سال ها در این راهروها قدم زده اند، از پله های آن بالا رفته و از پشت پنجره هایش به افق های روشن این سرزمین خیره شده اند، در فضا طنین انداز می شود.

اینجا فقط یک ساختمان برای ما ایرانی ها نیست. خانه ای است که در 29 دی 1299 با دوراندیشی و سخاوت عبدالحسین میرزا فرمانفرما متولد شد. حدود 5 سال بعد ملک شخصی خود را برای کاشت بذری که میوه آن سلامتی مردم این دیار باشد، تقدیم و وقف کرد. از همان روزهای اول دانشمندان بزرگی چون جوزف منار، گراندل و دیگران، شانه به شانه متخصصان ایرانی، سنگ بنای تولید واکسن و سرم را گذاشتند و نام ایران را در دانش پزشکی جهان مطرح کردند.

اولین رئیس این مؤسسه جوزف منار بود که از سال 1299 تا 1304 مدیریت مؤسسه را بر عهده داشت و پس از وی ژان کراندال از سال 1304 تا 1313 ریاست این مرکز را بر عهده داشت و در فاصله سالهای 1318 تا 1324 نیز دکتر ابوالقاسم بهرامی سرپرستی مؤسسه را بر عهده داشت. بعدها مارسل بالتازار (1325 تا 1340)، دکتر مهدی قدسی (1341 تا 1348)، دکتر مصطفی ناموری (1348 تا 1350) و دکتر صبار میرزا فرمانفرمائیان (1350 تا 1356) سرپرستی این مجموعه علمی را بر عهده داشتند.

در سال‌های منتهی به انقلاب و پس از آن، مدیریت مؤسسه در دوره‌های کوتاه‌تری بین چند نفر واگذار شد. از جمله دکتر امیر منصور سرداری (1356 تا 1357)، دکتر فرخ مدبر، دکتر رسول پورناکی و دکتر مصطفی پورتقوا در سال 1357 و سپس دکتر منصور شمسا و دکتر هادی ولایی در سال 1358. پس از آن، دکتر علی رحمانی در سال 1358 بین دکتر علی رحمانی و دکتر میلانی در سال 1359 مدیریت کردند. 1370. در ادامه، دکتر محمدرضا زالی (1370 تا 1372)، دکتر مرتضی آذرنوش (1372 تا 1379)، دکتر محمدتقی خانی (1379 تا 1384)، دکتر عبدالحسین روحال امینی (1384 تا 1381) محمدحسینی (3781 تا 1387) به عنوان روسای این مرکز. در سالهای بعد، دکتر مصطفی قانعی (1390 تا 1392 و مجدداً از 1392 تا 1396)، دکتر سعید بوذری در سال 1392، دکتر علیرضا بیگلری (1396 تا 1401)، دکتر رحیم سروری از سال 1401 تا 1403، و اکثریت 30 مؤسسه دکتر ایهسان از سال 1396 بر عهده داشتند.

این موسسه فراتر از یک مرکز تحقیقاتی، قلب تپنده ای برای ایران بود. از شعب تجریش و خالد اسلامبولی (وزرا) به سمت آمل و همدان. هر قسمت از این خاک که انستیتو پاستور در آن ریشه داشت، پایگاهی برای مبارزه با بیماری های عفونی و همه گیر بود. آزمایشگاه هایی که زندگی در آنها جریان داشت. از واکسن هپاتیت و هاری گرفته تا تولید آنتی ژن های تشخیصی که دستان بسیاری را از مرگ نجات داد. این مرکز با مساحت 23000 متر مربع و 13 آزمایشگاه مرجع، سنگری برای دفاع از سلامت مردم بود. و کارشناسانی که خودشان در جریان تولید علم و نجات مردم دچار حادثه یا بیماری شدند و جان خود را از دست دادند. مرحوم عباس آذرنیا (بابرزاده) و مرحوم میرعظیم قاسمی در حین انجام مأموریت های صحرایی مربوط به مطالعات طاعون فوت کردند. همچنین مرحوم غلامرضا کتابی در جریان مطالعات مربوط به بیماری هاری و محسن حسن زاده نیز بر اثر طاعون در آزمایشگاه فوت کردند.

اما تلخ ترین فصل این داستان در مارس 1404 و آوریل 1405 اتفاق افتاد; زمانی که «جنگ رمضان» سایه شوم خود را بر این میراث عزیز افکند. وقتی آن روز از میان ویرانه‌ها قدم می‌زدم، میزان درد شدیدتر از آنچه شنیده بودم بود. شیشه هایی که شکسته بودند، دیوارهایی که فرو ریختند و آزمایشگاه هایی که در آن سکوت حکمفرما بود. دیدن تخریب کانونی که رسالتی جز «خدمت به بشریت» و تولید دارو برای دردهای مردم نداشت، لرزه بر تن هر بیننده ای می اندازد. این حجم از ظلم در هدف قرار دادن نماد معرفت و شفا نه تنها آسیب مادی و جسمانی است، بلکه زخمی عمیق بر تاریخ علم ایران است. میراثی که اکنون در ویرانه ها نشسته و در انتظار طلوع دوباره است.

دفتر مرکزی بازسازی انستیتو پاستور، زندگی از دل امید

انستیتو پاستور ایران به عنوان یکی از ارکان مستحکم سلامت کشور، فراتر از یک مرکز تحقیقاتی، جزء لاینفک تاریخ علمی و هویت ملی ایران است. در راستای برنامه ریزی برای بازسازی و احیای انستیتو پاستور ایران پس از آسیب های ناشی از حملات اخیر، جلسه ای با حضور مدیران انستیتو، اساتید پیشکسوت و تیم مشاوران فنی در مرکز برگزار شد. هدف از این نشست بررسی ابعاد تاریخی، زیربنایی و راهبردی برای بازگشت این مرکز به چرخه فعالیت های علمی و پژوهشی بود.

در ابتدای این نشست که با حضور اساتید پیشکسوت انستیتو پاستور از جمله دکتر فیاض، تقواپور، آذرنوش، اسمار، پیازک و روحل امینی، مهندس فیروز نواده واقف (مرحوم فرمانفرمائیان) و گروه نقاشی و تیم بازسازی به سرپرستی دکتر مصطفی چی و دکتر حنایی در محل برگزار شد. و مرتضی کریمی پور، معاون پژوهش و فناوری و میترا امین لو، دبیر کمیته اوقاف، امور خیریه و مشارکت مردمی؛ ابتدا کلیپی از اسناد تاریخی و اثرات حملات اخیر برای حاضران پخش شد.

سپس کریمی پور ضمن تشریح وضعیت موجود بر ضرورت بازسازی زیرساخت ها تاکید کرد. روح الامینی با اشاره به سابقه وقف این مکان توسط مرحوم فرمانفرما و اهمیت حفظ اصالت معماری آن بر پیگیری تجربیات موفق بین المللی در بازسازی دانشکده ها و مراکز تاریخی تاکید کرد. وی همچنین بر لزوم توسعه گروه های آموزشی، جذب اعتبارات عمومی (کمپین جانفدایان ایران) و استفاده از ظرفیت های علمی دانشگاه ها برای ادامه فعالیت های پژوهشی اساتید تاکید کرد.

در ادامه اساتید پیشکسوت به بیان خاطرات و رویکردهای خود از موسسه پرداختند. ابتدا دکتر پورتقوا با یادآوری دوره مدیریت خود در سال های 1356 تا 1358 به تداوم و اهمیت تاریخی فعالیت این موسسه اشاره کرد. در ادامه دکتر فیاض به همکاری دیرینه با پروفسور بالتازار اشاره کرد و دستاوردهای بین المللی این موسسه را از جمله دستیابی به پروتکل های جهانی درمان هاری و رتبه بالای این مرکز در سطح جهانی برشمرد.

دکتر آذرنوش ضمن اشاره به انتقال فناوری واکسن هپاتیت B از کوبا به ایران در دوران مسئولیت خود، بر قداست رسالت این نهاد و لزوم حمایت دولت تاکید کرد. وی دپارتمان حیوانات آزمایشگاهی را یکی از پتانسیل های کلیدی درآمدزایی این موسسه دانست.

دکتر اسمر با اشاره به خدمت 35 ساله خود در این مؤسسه، به نقش پیشرو و حیاتی این مرکز در زمینه «کار میدانی» حتی قبل از تأسیس دانشگاه‌های مدرن در کشور اشاره کرد و دکتر پیازک ضمن تأکید بر اهمیت آرشیو اسناد و تصاویر تاریخی این مؤسسه، به لزوم حفظ و نگهداری ساختار در برابر حادثه اشاره کرد. خودکفایی (مانند بخش فنی و تاسیسات مستقل). وی همچنین از تشکیل تیم «پاسخ سریع» در دوره مدیریت دکتر روحل امینی به عنوان نقطه عطف یاد کرد.

مهندس فیروز از نوادگان واقف اصیل (فرمانفرما) از آمادگی تیم فنی خود برای همکاری در بازسازی و حفظ میراث معماری موسسه خبر داد. در بخش پرسش و پاسخ در خصوص سیر تحولات اداری، انتقال واحدهای تولیدی به کرج و تغییر کاربری برخی فضاها برای انطباق با نیازهای جدید پژوهشی توضیحاتی ارائه شد.

این جلسه با تاکید بر نکات زیر به پایان رسید:

عزم ملی برای بازسازی: همه حاضران بر لزوم همکاری همه جانبه برای احیای این میراث ارزشمند تاکید کردند.

بررسی استراتژیک: لزوم بازنگری در برنامه های راهبردی موسسه برای بازگشت به جایگاه اصلی علمی، مطابق با استانداردهای روز.

آمادگی برای شروع: با توجه به خسارات وارده به ساختمان ها که منجر به توقف موقت فعالیت ها شد، مقرر شد برای تسریع در روند اجرا و بازگشت به چرخه تولید، فعالیت های کارشناسی توسط ستاد بازسازی و تیم های مهندسی موسسه ادامه یابد.

ایران و مردمی که همیشه از این سرزمین پاسداری کرده و ساخته اند

انستیتو پاستور فقط یک ساختمان نیست، بلکه یک “راه بی پایان” برای خدمت به کشور است. ستاد بازسازی مؤسسه با بهره گیری از ظرفیت های ملی، تخصص اساتید پیشکسوت و حمایت های دولتی تصمیم گرفته است تا این مرکز را به جایگاه اصلی خود در چرخه پژوهش و تولید علمی بازگرداند. حفظ هویت تاریخی بنا در کنار نوسازی زیرساخت های آزمایشگاهی، محور اصلی فعالیت های آتی در روند بازسازی خواهد بود. ویرانی های به جا مانده از جمله شیشه های شکسته، ساختمان های فروریخته و آزمایشگاه های غیرقابل استفاده، به وضوح عمق آسیب به این میراث در خدمت بشریت را نشان می دهد. اما این جلسه و تلاش مستمر اساتید و صاحب نظران در این موسسه معنای بالاتری را نشان می دهد:

سازندگان ایران مردمانی هستند که شاید تک تک آنها را نشناسیم اما هر کدام با جان و ثروت و قدرت و دانش خود این سرزمین کهن را آباد کرده اند. و بارها و بارها امید و نور و رشد و درخشش را از دل تاریخ و تباهی و خطر و بیماری به این سرزمین هدیه کرده اند.