تشخیص زودهنگام سرطان؛ مرز زندگی و شکست – خبرگزاری مهر ایران و جهان

خبرگزاری مهر: گروه سلامت; سرطان یکی از پیچیده ترین چالش های نظام سلامت است. بیماری که مواجهه با آن فقط یک فرآیند درمانی نیست، بلکه یک تجربه انسانی، روانی و اجتماعی است. از لحظه اعلام تشخیص تا پایان درمان، نحوه اطلاع رسانی به بیمار، کیفیت تصمیمات پزشکی، همراهی خانواده و تشخیص به موقع می تواند سرنوشت بیماری را به طور جدی تغییر دهد.

مهدی علم رجبی، فلوشیپ جراحی گوارش (کولورکتال) و عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی ایران در این گفت‌وگو با تکیه بر تجربیات بالینی خود به سوالاتی پاسخ می‌دهد که برای بسیاری از بیماران و خانواده‌ها نگران کننده است. از سختی اعلام تشخیص سرطان و تصمیمات سخت جراحی گرفته تا نقش امید، سبک زندگی و اهمیت تشخیص زودهنگام در افزایش شانس درمان.

هنگام ملاقات با بیمار سرطانی برای اولین بار چه نکاتی را نباید گفت؟

اعلام تشخیص سرطان یکی از حساس ترین مراحل درمان است و برای همه بیماران پاسخ واحدی وجود ندارد. شرایط فرهنگی، سطح آگاهی، موقعیت اجتماعی، شغل و سن بیمار در نحوه دریافت این خبر تاثیر دارد.

آنچه از تجربه بالینی به طور قطع می توان گفت این است که بیمار در اولین برخورد نباید با ناامیدی مواجه شود. اگرچه کلمه سرطان برای بسیاری ترسناک است، اما در بخش قابل توجهی از موارد درمان های موثر و در دسترس وجود دارد.

تمام حقایق بیماری را باید صادقانه با بیمار در میان گذاشت اما القای ناامیدی می تواند بیمار را از ادامه مسیر درمان باز دارد و این بزرگترین آسیب ممکن است.

شایع ترین سرطان ها در ایران کدامند؟

بر اساس آمارهای ثبت شده در سال های اخیر، سالانه حدود 137 هزار مورد جدید سرطان در کشور شناسایی می شود و نزدیک به 75 هزار مورد مرگ ناشی از سرطان گزارش شده است.

از نظر شیوع کلی، سرطان های سینه، پروستات، پوست و معده در صدر قرار دارند و سرطان ریه نیز سهم قابل توجهی دارد.

در بین زنان سرطان سینه، تیروئید و کولورکتال بیشتر و در مردان سرطان پروستات، پوست و معده شایع‌تر است. این آمار نشان می دهد که پیشگیری، تشخیص زودهنگام و درمان موثر نقش اساسی در سلامت عمومی جامعه دارد.

اگر بتوانید یک جمله به بیماران بگویید، آن جمله چیست؟

بیمار باید بداند که آگاهی و امید دو رکن اصلی درمان است. توضیح واضح روند بیماری و درمان، همراه با تاکید بر ناامید نشدن، به بیمار کمک می کند تا درمان را با بیشترین قدرت و تا انتهای مسیر دنبال کند.

سخت ترین تصمیم در جراحی سرطان چیست؟

در جراحی سرطان دستگاه گوارش، به ویژه سرطان روده بزرگ، سخت ترین تصمیم زمانی گرفته می شود که برای حفظ جان بیمار، مجبور باشیم عضوی را از بدن خارج کنیم که می تواند کیفیت زندگی او را برای همیشه تحت تاثیر قرار دهد.

در برخی موارد، زمانی که سرطان در قسمت تحتانی روده و مقعد قرار دارد، ممکن است نیاز به انجام جراحی هایی باشد که منجر به ایجاد استومی دائمی می شود. خوشبختانه با پیشرفت روش های جراحی، رادیوتراپی و شیمی درمانی، انجام این گونه عمل ها نسبت به گذشته کاهش چشمگیری داشته است.

تشخیص زودهنگام یا دیررس سرطان چه تأثیری بر نتیجه درمان دارد؟

برآوردها نشان می دهد که حدود 35 تا 65 درصد بیماران سرطانی در ایران با بیش از سه ماه تاخیر به پزشک مراجعه می کنند. این تاخیر احتمال مواجهه با مراحل پیشرفته بیماری را تا 3.2 برابر افزایش می دهد.

در نتیجه، بقای پنج ساله بیماران می تواند از بیش از 60 درصد به کمتر از 50 درصد کاهش یابد. تشخیص زودهنگام نه تنها درمان را ساده می کند، بلکه به طور قابل توجهی شانس بقا و کیفیت زندگی بیماران را افزایش می دهد. عواملی مانند ترس، عدم آگاهی، فقر و مشکل در دسترسی به مراکز درمانی از مهمترین دلایل این تاخیر است.

رایج ترین باور غلطی که باعث دیر مراجعه بیماران می شود چیست؟

مهمترین عامل ترس بیمار از شنیدن تشخیص است. بسیاری از بیماران به دلیل ترس، پس از مشاهده علائم هشدار، مراجعه به پزشک را به تاخیر می اندازند.

عامل دوم جهل است. علائمی مانند تغییر در حرکات روده یا کاهش وزن ناخواسته اغلب جدی گرفته نمی شوند یا بیمار تصور می کند که نادیده گرفتن آنها مشکل را حل می کند. این تصور غلط زمان طلایی درمان را از بین می برد.

آیا سبک زندگی امروزی خطر ابتلا به سرطان را افزایش داده است؟

پاسخ به این سوال ساده و یک خطی نیست، بلکه چندین عامل خاص نقش مهمی دارند. طول عمر احتمال ابتلا به سرطان را افزایش می دهد، زیرا فرسودگی سلولی ارتباط مستقیمی با افزایش سن دارد.

علاوه بر این، تغییر سبک تغذیه، مصرف غذاهای پرکالری، افزایش چاقی به ویژه در نوجوانان، آلودگی محیط زیست و استعمال دخانیات و مصرف الکل در افزایش برخی سرطان ها موثر است.

بخشی از افزایش آمار به دلیل تشخیص دقیق تر و ثبت بهتر داده ها است. سرطان هایی که در گذشته شناسایی نمی شدند، امروزه در حال شناسایی و ثبت هستند.

نقش امید و حمایت خانواده در درمان سرطان چقدر مهم است؟

تجربه بالینی نشان می دهد بیمارانی که خانواده آنها به ویژه همسرانشان نقش فعالی در روند درمان دارند، نتایج بهتری کسب می کنند. این همراهی فقط دلسوزی نیست، بلکه حضور موثر در تصمیم گیری، پیگیری درمان و حمایت عاطفی است.

زمانی که بیمار احساس کند تنها نیست و اطرافیانش با امید در کنار او ایستاده اند، با انگیزه و قدرت بیشتری مسیر درمان را طی می کند. این موضوع به ویژه در درمان بیماران زن تأثیر بسزایی دارد.