الکل در بارداری؛ خطری که با هیچ درمانی جبران نمی‌شود

به گزارش سلامت جو به نقل از ازمهر، الکل مایعی بی بو و بی مزه است که به هیچ وجه قابل نوشیدن نیست. در واقع مشروبات الکلی حاوی چندین ماده هستند که الکل تنها یکی از آنهاست که شامل آبجو، شراب و نوشیدنی های مقطر مانند ویسکی و ودکا که از معروف ترین مشروبات الکلی هستند می باشد. همچنین الکل از طریق تخمیر قندهای طبیعی در غلات و میوه ها تولید می شود. به طور کلی، سوء مصرف الکل و حتی مصرف تفریحی مشروبات الکلی می تواند اثرات جبران ناپذیری بر روی افراد، به ویژه مادران باردار، بر روی مادر و جنین داشته باشد. یکی از این عوارض ابتلا به سندرم الکل جنینی است.

ناهنجاری های جنینی ناشی از الکل یا اثرات جنینی الکل (FASD) یا سندرم الکل جنینی، نقص هایی هستند که در فردی که مادرش در دوران بارداری الکل مصرف کرده است، دیده می شود. برخی از این عیوب عبارتند از: ظاهر غیرعادی، کوتاهی قد، وزن کم، سر کوچک، عدم تعادل و عدم هماهنگی اعضای بدن، عقب ماندگی ذهنی، مشکلات رفتاری و نقص شنوایی و بینایی.

شدیدترین شکل این نقص سندرم الکل جنینی (FAS) نام دارد، انواع دیگر این نقص شامل سندرم جنینی الکل جزئی (pFAS)، نقایص مادرزادی مرتبط با الکل (ARBD) و اختلالات رشد عصبی مرتبط با الکل است.

این کمبود مربوط به نوشیدن الکل در دوران بارداری است، یک مطالعه در آمریکا نشان داده است که 10 درصد از زنان باردار در ماه گذشته و 20 تا 30 درصد از زنان باردار در بخشی از بارداری خود الکل مصرف کرده اند. نزدیک به 4 درصد از زنان نیز مصرف بیش از حد الکل (اعتیاد به الکل) دارند که از دیگر عوامل خطر این شکست می توان به مادران مسن، سیگاری و مادرانی که تغذیه نامناسبی دارند اشاره کرد.

نمی توان گفت که مصرف الکل در هر قسمتی از بارداری اشکالی ندارد و هیچ محدودیتی یا حداقلی برای نوشیدن الکل وجود ندارد که بتوان گفت که نوشیدن آن بی خطر است. نوشیدن مقدار کمی الکل ممکن است ظاهر کودک را غیرعادی نشان ندهد، اما می تواند باعث اختلالات رفتاری شود.

الکل از سد خونی مغزی عبور می کند و به طور مستقیم یا غیرمستقیم بر نوزاد در حال رشد تأثیر می گذارد، روش درمان بسته به علائم و مشکلات فرد متفاوت خواهد بود. با اجتناب از مصرف الکل در دوران بارداری می توان از اختلال طیف الکل در جنین جلوگیری کرد.

سازمان های پزشکی توصیه می کنند که در دوران بارداری الکل مصرف نشود. اگر چنین کمبودی در نوزاد ایجاد شود، مشکل دائمی خواهد بود، اما با درمان می توان آن را بهبود بخشید. از روش های درمانی می توان به روان درمانی تعامل والدین و کودک، تلاش برای اصلاح رفتار و احتمالا مصرف دارو اشاره کرد.

در این خصوص خبرنگار مهر با فهیمه قطبی زاده جراح و متخصص زنان و زایمان، فلوشیپ پریناتولوژی و عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی تهران گفت و گو کرد.

الکل در دوران بارداری چه تاثیری بر جنین دارد؟

قطوبی زاده: بررسی های تاریخی و پزشکی نشان داده است که مصرف الکل در دوران بارداری به ویژه در مادرانی که به طور مکرر الکل یا مشتقات آن زیاد مصرف می کنند، می تواند برای جنین فوق العاده مضر باشد. الکل به عنوان یک ماده تراتوژن شناخته می شود. یعنی مصرف هر مقدار آن در دوران بارداری می تواند باعث مشکلات و ناهنجاری های جنینی شود.

اثر سوء مصرف الکل به ویژه در سه ماهه اول بارداری که اندام ها تشکیل شده و سلول های جنین تقسیم می شوند، شدیدتر است. در این مرحله حساس، سیستم های مختلف بدن جنین از جمله مغز در حال شکل گیری است و آسیب های ناشی از الکل می تواند منجر به عقب ماندگی ذهنی شدید و تغییرات خاصی در چهره نوزاد شود. این تغییرات معمولی در نوزادان متولد شده از مادران الکلی به وضوح قابل مشاهده است.

نکته مهم این است که خود نوزادان در این آسیب ها نقشی ندارند و این مشکلات فقط ناشی از مصرف الکل مادر است. حتی پس از پایان سه ماهه اول، الکل از جفت عبور می کند و همچنان می تواند جنین را تحت تاثیر قرار دهد و آسیب های مختلفی به آن وارد کند. همچنین اجتناب کامل از مصرف الکل در دوران بارداری برای اطمینان از سلامت جنین و کاهش خطر ابتلا به اختلالات ناشی از مصرف الکل بسیار مهم است.

مصرف الکل در بارداری چه عوارضی ایجاد می کند؟

قطبی زاده: مصرف الکل در دوران بارداری می تواند رشد جنین را کاهش دهد و خطر عوارض بارداری را به میزان قابل توجهی افزایش دهد. به همین دلیل هرگز مصرف الکل در دوران بارداری توصیه نمی شود. حتی مقادیر کم الکل می تواند به سلامت مادر و جنین آسیب برساند، به خصوص در مادرانی که مشکلات کبدی یا اختلالات مغزی دارند. این شرایط عوارض بارداری را تشدید می کند و به هر دو آسیب جدی وارد می کند.

الکل به عنوان یک ماده تراتوژن شناخته می شود که باعث ایجاد ناهنجاری های خارجی و داخلی در جنین می شود. از جمله این ناهنجاری ها می توان به تغییرات صورت مانند لب شکری و اختلالات رشد مغز اشاره کرد. این اختلالات نه تنها در بدو تولد دیده می شوند، بلکه می توانند منجر به عقب ماندگی ذهنی و مشکلات شدید ذهنی و رفتاری در بزرگسالی شوند. چنین مشکلاتی اغلب قابل درمان نیستند زیرا سلول های آسیب دیده مغز قابل بازسازی نیستند.

با وجود شیوع نسبی این مشکل، بسیاری از زنان باردار به دلیل ترس یا ناآگاهی تمایلی به گزارش مصرف الکل ندارند. این موضوع از تشخیص زودهنگام و ارائه مراقبت های لازم جلوگیری می کند، در صورت مشاهده تغییرات مشکوک در سونوگرافی یا علائم بالینی، پزشکان باید این موضوع را به دقت بررسی کنند.

آیا ترک الکل قبل از بارداری می تواند از خطرات ابتلا به این سندرم جلوگیری کند؟

قطبی زاده: برای مادرانی که قصد باردار شدن دارند، ترک کامل الکل قبل از اقدام برای بارداری بسیار مهم است. مصرف مداوم الکل در دوران بارداری خطرات جدی برای جنین به همراه دارد و متأسفانه مصرف الکل در این دوران اثرات ماندگاری دارد و به سرعت قابل جمع آوری یا دفع نیست. مدت زمان ماندگاری الکل در خون بستگی به مقدار و نوع مصرف دارد، اما هر چه میزان مصرف بیشتر باشد، زمان دفع طولانی‌تر می‌شود.

در مورد مصرف الکل در دوران شیردهی نیز باید تاکید کرد که بهتر است مادران از مصرف الکل پرهیز کنند، البته تاثیرات الکل بر شیر مادر به اندازه دوران بارداری نیست. اما الکل می تواند وارد شیر مادر شود و به کودک آسیب برساند، از جمله علائم مسمومیت و مشکلات مربوط به عبور داروها به شیر مادر.

در نهایت توصیه قطعی همه متخصصان پزشکی این است که زنان باردار و یا کسانی که قصد بارداری دارند برای حفظ سلامت خود و جنین خود به هیچ عنوان الکل مصرف نکنند.