سلامت جو، با گسترش انواع سرطان در جامعه امروزی و لزوم اصلاح سبک زندگی برای پیشگیری از بیماری های جدی، مهدی علم رجبی متخصص و جراح سرطان دستگاه گوارش به سوالات گروه سلامت خبرگزاری مهر در خصوص افزایش سرطان روده بزرگ پاسخ داد.
آقای دکتر، شیوع سرطان روده بزرگ در جامعه ایران چقدر است؟
برای اطلاع از میزان بروز سرطان در یک جامعه به آمار دقیق نیاز داریم. خوشبختانه جامعه ایران یکی از جوامعی است که این آمار و ثبت سرطان ها تا حدودی در آن انجام می شود و ما جامعه آماری هستیم و بر اساس آماری که تاکنون محاسبه شده است، شیوع سرطان روده بزرگ در ایران چیزی نزدیک به 10 تا 15 مورد در هر 100 هزار نفر است که در مردان بیشتر است.
بین 16 تا 17 مرد و 11 تا 12 زن در هر 100000 نفر تخمین زده می شود. البته ممکن است آمار و ثبت سرطان مانند برخی از جوامع غربی چندان دقیق نباشد، اما قابل اعتماد است و می توان در مورد این آمار صحبت کرد.
متأسفانه این آمار در دهه گذشته افزایش یافته است. شاید مهم ترین دلیل آن ثبت دقیق تر آمار است و روز به روز بر دقت آن افزوده می شود و در نتیجه بر تعداد مبتلایان نیز افزوده می شود.
اما جای نگرانی نیست و قطعا تغییر رژیم غذایی و استفاده نکردن از غذاهای فرآوری شده، اصلاح سبک زندگی غربی و انجام فعالیت های ورزشی می تواند تاثیر مثبتی در کنترل انواع سرطان ها به ویژه سرطان های گوارشی داشته باشد، البته نمی توان تاثیر عمیق زندگی شهری، مصرف سیگار و الکل و البته ژنتیک را نادیده گرفت.
آیا عوامل فردی در ابتلا به سرطان اهمیت بیشتری دارند یا عواملی که در جامعه وجود دارد؟
برای بروز سرطان های دستگاه گوارش و سرطان روده بزرگ باید گفت که دلایل فردی مؤثرتر به نظر می رسد. عوامل مهمی مانند ژنتیک و همچنین سبک زندگی و تغذیه و نوع غذاهایی که می خوریم مانند غذاهای کم فیبر و گوشت قرمز، غذاهای حاوی مواد نگهدارنده، غذاهای قدیمی که در یخچال نگهداری می شوند، سیگار، مصرف قلیان و الکل و مواردی از این دست با افزایش سن تاثیر زیادی در ابتلا به سرطان روده دارند.
اما در مورد عوامل اجتماعی مانند فقر اجتماعی، آلودگی های محیطی، آلودگی های شهری و هوا، استرس های ناشی از زندگی شهری و موارد دیگری که از نظر اجتماعی با آن ها مواجه هستیم می تواند در شیوع این بیماری موثر باشد و در نهایت اگر بخواهیم خط و نشانی از این ها را جدا کنیم شاید خیلی دقیق نباشد اما به نظر من چیزی حدود 60 تا 70 درصد به عوامل فردی مربوط می شود.
اگر سرطان روده بزرگ را زود تشخیص دهیم چه فوایدی دارد و اگر درمان به تعویق بیفتد چه خطراتی دارد؟
یک مسئله واضح وجود دارد که هر چه سرطان ها زودتر تشخیص داده شوند، درمان آنها آسان تر، ارزان تر و موثرتر می شود. در مورد سرطان روده بزرگ چون پیشرفت این بیماری زمان می برد قطعا همین قانون وجود دارد یعنی اگر سرطان را در مراحل اولیه تشخیص دهیم با یک عمل بسیار ساده می توانیم آن را به طور کامل از بین ببریم، اگر کمی بیشتر پیشرفت کرده باشد عمل جراحی سخت تر و بزرگتر می شود یا حتی ممکن است.
برای غلبه بر آن باید شیمی درمانی را اضافه کنیم، اما اگر خدای ناکرده سرطان را در مراحل بالاتر تشخیص دهیم، گاهی با وجود جراحی، رادیوتراپی و شیمی درمانی، هرگز نمی توانیم درمان قطعی برای بیمار داشته باشیم و فقط می توانیم یک سری درمان های به اصطلاح تسکینی یا درمان های تسکینی انجام دهیم، یا به عبارت دیگر، فقط زندگی را برای فرد آسان کنیم، بنابراین بسیار واضح است که درمان ارزانتر و سریعتر در بدن تشخیص داده می شود. باشد. ما برای فرد ساده تر خواهیم داشت.
آیا روش های جدیدی برای درمان جراحی در کشور ما وجود دارد؟
شاید خیلی ها ندانند که ایران در حال حاضر نه تنها در درمان سرطان ها عقب است، بلکه یکی از کشورهایی است که در درمان سرطان ها حرفی برای گفتن دارد. در زمینه عمل های جراحی هر تکنولوژی که در کشور داریم به بهترین شکل ممکن از آن استفاده می کنیم. در حال حاضر درمان های لاپاراسکوپی یعنی جراحی های کم تهاجمی برای سرطان های روده بزرگ در کشور ما انجام می شود. نکته مهمتر این است که در برخی از مراکز دانشگاه علوم پزشکی ایران انواع درمان های مدرن سرطان به دانشجویان فوق تخصصی آموزش داده می شود.
همچنین در شیمی درمانی داروهای مهمی در کشور ساخته می شود. بهعنوان فردی که سالها در زمینه درمان سرطان کولون فعالیت میکنم، به نظر من بیماران ما به انواع روشهای درمانی در کشور دسترسی دارند.
آیا شیوع سرطان های دستگاه گوارش در جوامع پیشرفته افزایش یافته است؟
بله، شیوع سرطان های دستگاه گوارش و به طور کلی بیماری های گوارشی در کل دنیا افزایش یافته است. در یک بازه زمانی 30 ساله، از سال 1990 تا 2020، شیوع بیماری های گوارشی 70 درصد و میزان مرگ و میر ناشی از آن 35 درصد افزایش یافته است. البته بیشتر آمار شیوع و مرگ و میر مربوط به کشورهای در حال توسعه است زیرا سبک زندگی آنها در حال تغییر است و شرایطی ایجاد شده که می تواند آمار بیشتری از این بیماری ها ثبت کند. برخی کشورها هستند که اصلاً هیچ گونه ثبتی از این بیماری ها ندارند، اما برخی کشورها هستند که می توانند بیماری ها را ثبت و گزارش کنند.
در کشورهای بسیار پیشرفته و پیشرفته، آمار بیماریهای گوارشی و سرطانهای روده بزرگ به طور کلی بسیار بالاست و پیشبینی میشود که سرطان روده بزرگ، شایعترین سرطانی باشد که در چند سال آینده در جهان به آن مبتلا میشوند.
به عنوان متخصص درمان سرطان های دستگاه گوارش چه پیام بهداشتی و پیشگیرانه ای به جامعه می دهید؟
مهم ترین اصل در درمان سرطان های دستگاه گوارش به ویژه سرطان روده بزرگ، یافتن این بیماری در مراحل اولیه آن است و از آنجایی که با سرطان قابل پیش بینی و پیشگیری روبرو هستیم، می توانیم این بیماری را در مراحل اولیه تشخیص دهیم. بنابراین، پروتکل هایی داریم که افراد مشکوک باید به موقع غربالگری شوند، یعنی تشخیص داده شوند. توصیه من این است که همه باید از 45 سالگی کولونوسکوپی انجام دهند. این کولونوسکوپی به آنها کمک می کند که اگر اتفاقی در داخل روده رخ می دهد، می توانیم آن را در مراحل اولیه کشف کنیم و خیلی راحت تر بر آن غلبه کنیم.
افرادی که سابقه خانوادگی سرطان روده بزرگ، معده و لوزالمعده دارند این غربالگری ها را زودتر انجام دهند یا حتی اگر یکی از اعضای خانواده زیر 50 سال سرطان داشته باشد قطعا می گوییم سایر اعضای خانواده قبل از 45 سالگی این غربالگری ها را انجام دهند و در پایان برای همه مردم خوب کشور آرزوی سلامتی دارم.
