از خرما و آب ولرم تا پرهیز از غذاهای چرب؛ نسخه طب ایرانی برای روزه داران – خبرگزاری مهر ایران و جهان
آزاده زارعی رئیس دانشکده های بهداشت دانشکده پزشکی ایران دانشگاه علوم پزشکی تهران در گفتگو با خبرنگار مهر، در خصوص نکات تغذیه ای ماه مبارک رمضان از دیدگاه طب ایرانی توضیحاتی ارائه کرد و گفت: ماه رمضان از نظر طب ایرانی نه تنها دوره پرهیز از خوردن و آشامیدن نیست، بلکه فرصتی است برای هضم کردن، استراحت و هضم بدن. قدرت ها بر اساس دیدگاه حکیمانانی چون ابن سینا و محمدحسین عقیلی خراسانی، نحوه صحیح غذا خوردن در زمان های معین به ویژه پس از مدت ها گرسنگی، نقش بسیار مهمی در حفظ تعادل مخلوط و جلوگیری از بروز بیماری ها دارد. به همین دلیل در ماه رمضان نوع، مقدار و زمان مصرف غذا در وعده های افطار و سحری اهمیت ویژه ای پیدا می کند.
وی ادامه داد: از دیدگاه طب ایرانی در ساعات روزه داری به ویژه در روزهای گرم گرما و خشکی در بدن افزایش می یابد. این می تواند باعث تشنگی، خشکی دهان، ضعف، سردرد یا بی حالی شود. بنابراین در زمان افطار باید تدبیری اندیشیده شود تا هم دما معتدل شود و هم معده ای که ساعت ها خالی است ناگهان تحت فشار قرار نگیرد.
آغاز افطار؛ با لطافت و گرمی
زارعی تصریح کرد: توصیه می شود افطار را با غذای سبک و زود هضم ترجیحاً گرم و کمی شیرین شروع کنید. باز کردن روزه با آب ولرم یا چای کم رنگ و گرم به معده کمک می کند تا به آرامی فعالیت خود را از سر بگیرد. نوشیدنی های خیلی سرد یا یخی اکیدا ممنوع است، زیرا به گفته حکما، سرمای ناگهانی می تواند به معده شوک وارد کند، هضم غذا را مختل کند و حتی در دراز مدت باعث ضعف معده شود.
وی افزود: مصرف کمی عسل در آب گرم یا چای کم رنگ و یا خوردن چند عدد خرما از توصیه های رایج در این زمینه است. خرما به دلیل طبیعت نسبتا گرم و خواص انرژی زا می تواند قند خون را به آرامی بالا ببرد و ضعف ناشی از گرسنگی طولانی مدت را جبران کند. البته زیاده روی در مصرف آن توصیه نمی شود.
رئیس دانشکده های بهداشت دانشکده طب ایرانی دانشگاه علوم پزشکی تهران تصریح کرد: سوپ های سبک و گرم مانند سوپ جو یا سبزی معتدل یکی از بهترین انتخاب ها برای شروع افطار است. این نوع غذاها آب مورد نیاز بدن را تامین می کنند و به دلیل بافت نرم و سبکی که دارند فشار زیادی به معده وارد نمی کنند. در این مرحله بهتر است از مصرف غذاهای چرب، سرخ شده، بسیار تند یا سنگین پرهیز شود، زیرا معده پس از ساعت ها استراحت آمادگی پذیرش حجم زیادی از غذا را ندارد.
فاصله افطار تا غذای اصلی
زارعی تصریح کرد: در متون پزشکی ایرانی تاکید شده است که پرخوری ناگهانی پس از یک دوره طولانی گرسنگی می تواند باعث سوء هاضمه، نفخ، ترشی و احساس سنگینی شود. بنابراین توصیه می شود نیم ساعت تا یک ساعت بعد از افطار سبک فاصله بگذارید و سپس وعده اصلی شام را میل کنید. این فاصله زمانی به معده می دهد تا فعالیت خود را تنظیم کند و هضم اولیه را انجام دهد.
وی در ادامه گفت: در وعده غذایی اصلی بهتر است غذا سبک و متعادل باشد. غذاهای آب پز، بخارپز یا ساده به غذاهای سرخ شده و پرچرب ترجیح داده می شوند. همچنین از دیدگاه طب سنتی، مصرف زیاد گوشت های سنگین، فست فود یا ترکیبات بسیار متنوع در یک وعده غذایی می تواند باعث تولید مخلوط های ناسالم و احساس کسالت روز بعد شود.
اقدامات رفع تشنگی
رئیس دانشکده های بهداشت دانشکده طب ایرانی دانشگاه علوم پزشکی تهران اذعان داشت: نوشیدن آب زیاد در افطار برای کاهش تشنگی در ایام ماه مبارک رمضان کافی نیست. بلکه باید به کیفیت غذا توجه شود. در طب سنتی توصیه می شود از مصرف غذاهای بسیار شور، ادویه دار و سرخ شده که باعث افزایش گرما و خشکی بدن می شود خودداری شود. همچنین مصرف زیاد شیرینی های مصنوعی و شربت های بسیار شیرین می تواند تشنگی را تشدید کند.
وی افزود: نوشیدنی هایی مانند شربت خاکشیر، شربت تخم مرغ یا دمنوش های معتدل مانند گلاب به میزان متعادل می تواند به تنظیم دمای بدن کمک کند. البته مصرف زیاد هر نوع نوشیدنی – حتی اگر مفید باشد – می تواند باعث رقیق شدن بیش از حد شیره های گوارشی و هضم ضعیف شود.
زارعی خاطرنشان کرد: توصیه مهم دیگر مصرف میوه های آبدار با فاصله از غذای اصلی است. بهتر است میوه را بلافاصله بعد از غذای سنگین مصرف نکنید، زیرا باعث تخمیر و نفخ می شود. حداقل یک ساعت فاصله بین وعده غذایی اصلی و میوه به هضم بهتر غذا کمک می کند.
اهمیت وعده سحر
رئیس دانشکده های بهداشت دانشکده طب ایرانی دانشگاه علوم پزشکی تهران تصریح کرد: در طب سنتی علاوه بر افطار، وعده سحری نیز بسیار مهم تلقی می شود. ترک سحری اکیداً ممنوع است، زیرا باعث ضعف شدید، خشکی زیاد و کاهش تمرکز در طول روز می شود. در سحر، اصل بر اعتدال و پرهیز از پرخوری است.
وی توصیه کرد: غذاهای خیلی شور یا چرب در صبح می تواند تشنگی روز بعد را افزایش دهد. بهتر است از غذاهای ملایم، کمی گرم و زود هضم استفاده کنید. مانند نان سبوس دار با مقدار مناسب پروتئین سبک، مقداری سبزیجات و در صورت تمایل کمی عسل یا مربای طبیعی. نوشیدن آب به مقدار متعادل و به تدریج (نه یکباره و با حجم زیاد) توصیه می شود. همچنین خوابیدن بلافاصله بعد از خوردن سحری مناسب نیست. بهتر است فضای کمی برای انجام هضم اولیه ایجاد شود. این کار از نفخ و سنگینی جلوگیری می کند.
اعتدال در مصرف غذا
رئیس دانشکده های بهداشت دانشکده طب ایرانی دانشگاه علوم پزشکی تهران تصریح کرد: در نهایت مهم ترین اصل در نگاه طب ایرانی اعتدال است؛ در حالی که در این زمینه باید توجه داشت. هم در مقدار غذا، هم در تنوع و هم در زمان مصرف. معده را «خانه بیماری ها» می نامند و اگر در ماه رمضان با دقت و ملایمت درمان شود، این ماه می تواند فرصتی برای پاکسازی و تقویت بدن باشد. اما در صورت پرخوری، مصرف غذاهای ناسازگار و یا نادیده گرفتن اصول مدیریت مزاج، ممکن است مشکلات گوارشی و ضعف عمومی ایجاد شود.
وی خاطرنشان کرد: بنابراین برای رفع تشنگی و حفظ سلامتی در ماه مبارک رمضان توصیه می شود افطار را با مایعات گرم و غذای سبک شروع کنید، وعده غذایی اصلی را در فواصل زمانی مصرف و در حد اعتدال از مصرف غذاهای شور و چرب پرهیز کنید و به هیچ وجه سحر را حذف نکنید. با رعایت این اصول ساده اما مهم می توانید این ماه را با شادی، سبکی و سلامتی بیشتری سپری کنید.
