از بارداری تا کودکی؛ بهداشت دندان از کجا شروع می شود؟ – خبرگزاری مهر اخبار ایران و جهان

خبرگزاری مهر – گروه سلامت: مراقبت از دندان باید در دوران بارداری شروع شود. سلامت دهان مادر نقش مهمی در رشد و نمو جنین دارد و عفونت لثه در دوران بارداری می تواند خطر زایمان زودرس و وزن کم هنگام تولد را افزایش دهد. همچنین مراقبت صحیح از دندان های شیری کودکان از زمان رویش اولین دندان نقش اساسی در سلامت عمومی، تغذیه مناسب و رشد گفتار دارد. آموزش والدین، معاینه منظم دندانپزشکی و رعایت بهداشت دهان و دندان از دوران نوزادی گامی موثر در پیشگیری از پوسیدگی زودرس دندان است.

در همین رابطه خبرنگار مهر با منصوره میرزایی، رئیس انجمن دندانپزشکی ترمیمی ایران گفتگو داشت

عوامل ژنتیکی و محیطی چگونه بر سلامت دندان کودکان تاثیر می گذارد؟

میرزایی: مشکلات دندانی در کودکان می تواند ریشه ژنتیکی داشته باشد. ساختار آناتومیکی دندان ها و تماس بین دندان ها، میزان کلسیم و املاح موجود در آنها و همچنین موقعیت دندان ها از جمله عوامل مهم در سلامت دهان و دندان کودکان است. کودکان ممکن است دندان های شیری با فاصله زیاد یا فاصله زیاد از هم داشته باشند که به طور مستقیم بر سلامت و رشد دندان های دائمی آنها تأثیر می گذارد و در نهایت ممکن است نیاز به ارتودنسی داشته باشند.

ارتودنسی همچنین می تواند مشکلاتی را به همراه داشته باشد. از جمله درد و محدودیت در بهداشت دهان و دندان. عدم مراقبت مناسب از دندان ها در حین ارتودنسی باعث تشدید مشکلات سلامت دهان و دندان و افزایش احتمال پوسیدگی می شود. بنابراین رعایت نکات بهداشتی دهان و دندان نقش بسیار مهمی در پیشگیری از این مشکلات دارد.

یکی از عوامل موثر در سلامت دندان، میزان فلوراید در دهان است. فلوراید تراپی منظم و معاینات دوره ای دندانپزشکی به ویژه در کودکان بسیار مهم است. همچنین مشکلات سیستمیک و تغذیه نامناسب می تواند سلامت دندان ها را تحت تاثیر قرار دهد. برخی بیماری ها و نقص های سیستم ایمنی نیز در بروز پوسیدگی دندان چه در کودکان و چه در بزرگسالان نقش دارند.

استفاده از قطره آهن در کودکان یکی از عواملی است که ممکن است باعث تغییر رنگ و زبری سطح دندان ها شود. متاسفانه بسیاری از والدین بدون آگاهی کافی قطره آهن را مستقیماً روی دندان کودک می ریزند که ظاهر دندان ها را زشت می کند. ناهمواری سطح دندان در اثر تماس با قطره آهن باعث می شود که مواد غذایی به راحتی روی دندان باقی بمانند و خطر پوسیدگی افزایش می یابد.

توصیه مهم به والدین این است که هنگام مصرف قطره یا قرص آهن حتما آن را با آب کافی رقیق کرده و یا از نی برای نوشیدن استفاده کنید تا تماس مستقیم آهن با سطح دندان کاهش یابد. همچنین پس از مصرف قطره آهن، بهتر است دهان کودک با آب شسته شود تا خطر آسیب به مینای دندان کاهش یابد.

به طور کلی آموزش والدین در مورد نحوه صحیح مصرف قطره آهن و اهمیت رعایت بهداشت دهان و دندان در کودکان می تواند از بروز مشکلات دندانی جلوگیری کرده و سلامت دهان و دندان را تضمین کند. مراقبت های پیشگیرانه و پیگیری منظم وضعیت دندان ها در کودکان به خصوص در شرایطی که مشکلات ژنتیکی یا سیستمیک وجود دارد بسیار ضروری است.

چرا کودکان از دندانپزشک می ترسند؟

میرزایی: متاسفانه عوامل روانی و رفتاری در خانواده نقش بسیار مهمی در شکل گیری ترس کودکان از دندانپزشکی دارند. زمانی که والدین به خصوص مادر و پدر یا حتی خواهر و برادر بزرگتر و اقوام نزدیک از دندانپزشک می ترسند، این ترس ناخودآگاه به کودک منتقل می شود. مثلاً عباراتی مانند «اگر شیطون باشی دندانت را می کشند» باعث ایجاد ترس و اضطراب در کودک می شود و این نگرش اشتباه باید اصلاح شود.

یکی از راه های موثر برای پیشگیری از این ترس، آشنایی تدریجی کودک با محیط دندانپزشکی از سنین پایین است. والدین باید کودکان را با محیط مطب دندانپزشکی آشنا کرده، آنها را برای معاینات دوره ای ببرند و به کودک کمک کنند تا این فضا را به عنوان مکانی امن و غیر تهدید آمیز بپذیرد. این آمادگی ذهنی نقش مهمی در کاهش ترس و اضطراب کودک دارد.

دندانپزشکان نیز می توانند با توضیح صحیح به کودک ترس از درمان را کاهش دهند. مثلا تزریق بیهوشی در کودکان به اندازه یک تزریق ساده دردناک است و این را باید به کودک گفت تا از اضطراب و ترس او کاسته شود. استفاده از بی حس کننده های ساده و موثر باعث می شود کودک در طول درمان همکاری بهتری داشته باشد و از استرس اضافی جلوگیری کند.

ترس از سوزن و آمپول و دندانپزشکی باعث می شود کودکان، نوجوانان و حتی بزرگسالان از مراجعه به دندانپزشکی خودداری کنند. این رفتار منجر به افزایش هزینه های درمان و طولانی شدن مشکلات دندانی می شود. بسیاری از بیماران به دلیل ترس شدید درمان خود را تا زمانی که مجبور به درمان تحت بیهوشی عمومی شوند به تعویق می اندازند. بیهوشی نیز عوارض و خطرات خاص خود را دارد که با پیشگیری به موقع می توان از آنها جلوگیری کرد.

همچنین آموزش والدین و کودکان در مورد اهمیت مراقبت های پیشگیرانه، آشنایی با محیط دندانپزشکی و رفع ترس های کاذب بهترین راه حل برای حفظ سلامت دندان کودکان و کاهش اضطراب درمان های دندانپزشکی است.

تشخیص زودهنگام مشکلات دندانی برای ارتودنسی چقدر موثر است؟

میرزایی: نقش والدین و بزرگان خانواده در آماده سازی کودکان برای درمان های دندانپزشکی بسیار حیاتی است. زمانی که کودک از ابتدا به طور منظم برای معاینه دندانپزشکی برده می شود، احتمال بروز مشکلات دندانی در سنین بالاتر کاهش می یابد. یکی از مهم ترین نکات در مراقبت از دندان کودکان، تشخیص به موقع نیاز به ارتودنسی است.

سن مناسب برای شروع درمان ارتودنسی معمولا زمانی است که دندان های شیری در آمده اند و با یک معاینه ساده می توان استعداد کودک را برای نیاز به درمان های ارتودنسی بیشتر تشخیص داد. دندانپزشک با بررسی فضای دهان و وضعیت دندان های شیری می تواند متوجه شود که آیا کودک در آینده به ارتودنسی نیاز خواهد داشت یا خیر.

در مواردی که فضای کمی در دهان کودک وجود دارد و دندان های دائمی به درستی رشد نمی کنند، باید با سرعت بیشتری انجام شود. به محض در آمدن دندان های دائمی، در صورت عدم وجود فضای کافی برای رشد، کودک باید به متخصص ارتودنسی ارجاع داده شود. این اقدام پیشگیرانه از بروز مشکلات جدی تر جلوگیری می کند.

عوامل ژنتیکی نیز نقش مهمی دارند، به عنوان مثال، ممکن است یک فک کوچک از مادر به کودک منتقل شود، در حالی که دندان های بزرگتر از پدر به ارث می رسد. این عدم تناسب بین اندازه فک و دندان باعث کمبود فضا و نیاز به درمان ارتودنسی می شود. برعکس، اگر فک بزرگتر اما دندان ها کوچک باشند، فضای اضافی ایجاد می شود که ممکن است مشکلاتی مانند دندان قروچه یا فضایی برای دندان عقل ایجاد نکند.

عدم تناسب بین اندازه فک و دندان ها همچنین می تواند منجر به نهفته شدن دندان عقل یا جلوگیری از رویش مناسب دندان هایی مانند دندان نیش به خصوص در سن 12 سالگی شود. بنابراین مراجعه به موقع برای معاینات منظم و معاینات تخصصی ارتودنسی به ویژه در دوران کودکی نقش مهمی در حفظ سلامت دهان و دندان و پیشگیری از مشکلات پیچیده تر دارد.

بارداری چه تاثیری بر سلامت دندان زنان دارد؟

میرزایی: از نظر علمی، زنان باردار باید بهداشت دهان و دندان خود را بسیار بیشتر از دوران غیر بارداری رعایت کنند. دلیل اصلی این امر نیاز جنین به مواد معدنی مانند کلسیم و فسفر برای رشد و تشکیل استخوان است. در دوران بارداری، بدن مادر ممکن است برای رفع این نیاز، کلسیم را از استخوان ها و حتی دندان هایش بگیرد. این روند می تواند باعث ضعف و مشکلات دندانی در مادر شود.

در دوران بارداری، مادر باید مراقبت های بهداشتی دهان و دندان را جدی بگیرد و تغذیه مناسب به ویژه دریافت کافی کلسیم و مواد معدنی مورد نیاز داشته باشد، این مشکلات تا حد زیادی کاهش می یابد. برخی معتقدند با هر بارداری دو یا سه دندان مادر آسیب می بیند. اما واقعیت این است که علت اصلی این موضوع تنها بارداری نیست، بلکه عدم دریافت مواد مغذی و رعایت نکردن بهداشت دهان و دندان می تواند این وضعیت را تشدید کند.

اگر مادر بتواند نیاز کلسیم بدن خود و جنین را از طریق تغذیه مناسب تامین کند، خطر حذف کلسیم از استخوان ها و دندان ها کاهش می یابد و سلامت دندان های مادر حفظ می شود. بنابراین اهمیت بهداشت دهان و دندان و تغذیه متعادل و غنی در دوران بارداری را نمی توان نادیده گرفت.

دندان نیش در کودکان چقدر اهمیت دارد؟

میرزایی: یکی از دندان های مهم و پیچیده در دهان، دندان نیش است. این دندان نقش اساسی در زیبایی لبخند، عملکرد صحیح فک و همچنین حفظ تناسب در قوس دندانی دارد. اگر دندان نیش به موقع رشد نکند یا در فک باقی بماند، مشکلات زیادی ایجاد می کند. اگر فضای کافی برای رشد دندان های نیش یا پرمولر وجود نداشته باشد، دندان های دیگر ممکن است فضا را پر کنند و باعث جابجایی یا جابجایی دندان شوند.

به همین دلیل معاینه کودک از دوران کودکی به ویژه همزمان با رشد دندان های شیری توسط دندانپزشک عمومی ضروری است. در صورت مشاهده هر گونه علائم کمبود فضا یا ناهنجاری، دندانپزشک باید کودک را به متخصص ارتودنسی ارجاع دهد. تشخیص زودهنگام این مسائل به دلیل رشد فعال فک در سنین پایین، امکان درمان راحت تری را فراهم می کند و در بسیاری از موارد نیاز به جراحی را برطرف می کند.

به عنوان مثال، اگر مشخص شود که دندانی در آینده دچار کمبود فضا خواهد شد، دندانپزشک یا متخصص ارتودنسی می تواند دستور کشیدن به موقع دندان دیگری را بدهد تا فضای لازم برای رشد مناسب دندان جدید ایجاد شود. این اقدام پیشگیرانه از شلوغ شدن دندان ها جلوگیری می کند و درمان ارتودنسی را در آینده بسیار آسان می کند.

در سنین پایین حتی مشکلات فک را می توان با روش های غیرتهاجمی و ساده تر درمان کرد. اما اگر این مشکلات به بعد از بلوغ و پایان رشد فک به تعویق بیفتد، در بسیاری از موارد تنها راه درمان جراحی فک و صورت است. این نوع جراحی ها نیاز به مداخله جراح فک، کشیدن چندین دندان و دوره نقاهت طولانی دارد که هزینه و پیچیدگی درمان را چندین برابر می کند.

به همین دلیل کودکان باید به صورت دوره ای توسط دندانپزشک معاینه شوند و در صورت لزوم با متخصص ارتودنسی مشورت کنند. طبق تجربیات بالینی، بیش از 90 تا 95 درصد از مشکلات ارتودنسی که در بزرگسالی نیاز به جراحی دارند، اگر در سنین پایین تشخیص داده شوند، بدون جراحی و با روش های ساده قابل درمان هستند.