به گزارش خبرگزاری ایمنا، آلودگی هوا یکی از چالش های پیچیده دنیای مدرن است که فراتر از ابعاد فیزیکی، به طور مستقیم بر کیفیت زندگی روانی انسان تأثیر می گذارد. هوای پاک یکی از نیازهای اساسی برای آرامش خاطر است، اما زمانی که کیفیت هوا کاهش می یابد، این تعادل به هم می خورد و تحقیقات علمی نشان می دهد که بین محیط تنفس و سلامت روان رابطه عمیقی وجود دارد. این نشان می دهد که برای داشتن جامعه ای سالم، کیفیت هوایی که تنفس می شود باید به عنوان عاملی موثر بر خلق و خو و رفتار افراد مورد توجه قرار گیرد.
از نقطه نظر عصب شناسی و روانشناسی، استنشاق ذرات معلق در هوا می تواند بر عملکرد مغز تأثیر بگذارد. این ذرات می توانند باعث التهاب در بدن شوند که سیگنال هایی را به مغز می فرستد و سیستم عصبی را تحت تاثیر قرار می دهد. این التهاب می تواند تعادل شیمیایی مغز را تغییر دهد و بر انتقال دهنده های عصبی تأثیر بگذارد و در نتیجه این تغییرات بیولوژیکی می تواند منجر به نوسانات خلقی، خستگی مزمن و کاهش توانایی مقابله با استرس شود که به طور مستقیم بر سلامت روان تأثیر می گذارد.
یکی از پیچیده ترین اثرات روانی آلودگی هوا، تأثیر آن بر شناخت اجتماعی و همدلی است و تحقیقات جدید نشان می دهد که قرار گرفتن در معرض هوای آلوده می تواند بر نواحی مغزی که مسئول درک احساسات دیگران هستند تأثیر بگذارد. این بدان معناست که در روزهایی که کیفیت هوای پایینی دارد، افراد ممکن است کمتر احساس همدلی کنند و احساسات دیگران را اشتباه درک کنند. این کاهش همدلی می تواند بستری برای سوء تفاهم و تعارض در روابط بین فردی فراهم کند و کیفیت تعاملات اجتماعی را کاهش دهد.
آلودگی هوا نیز با مفهوم خستگی شناختی مرتبط است و مغز برای عملکرد مطلوب به اکسیژن کافی نیاز دارد، اما هوای آلوده این فرآیند را مختل می کند. زمانی که بدن در حالت دفاعی در برابر سموم قرار می گیرد، بخشی از انرژی ذهن صرف مقابله با این استرس می شود و انرژی کمتری برای کارهایی مانند تمرکز و حافظه باقی می ماند. این وضعیت باعث می شود افراد احساس گیجی و تنبلی کنند که اغلب با خستگی عادی اشتباه گرفته می شود، اما در واقع نشانه استرس بر روی سیستم عصبی است.
اثرات گسترده و عمیق آلودگی هوا بر سلامت روان و ویژگی های شخصیتی افراد/اختلالات عاطفی فصلی تشدید می شود.
سامیه طاهری، روانشناس و مشاور خانواده به گزارش ایمنا، با بیان اینکه آلودگی هوا اغلب تنها به عنوان یک تهدید فیزیکی برای سیستم تنفسی و سیستم قلبی عروقی شناخته می شود، اما تحقیقات روانشناختی مدرن نشان می دهد که این پدیده اثرات عمیق و گسترده ای بر سلامت روان و ویژگی های شخصیتی افراد دارد، گفت: استنشاق هوای آلوده باعث ورود ذرات سمی به جریان خون می شود و به طور مستقیم بر التهاب سیستم استرس اکسیداتیو مغز اثر می گذارد. این تغییرات بیولوژیکی می تواند تعادل شیمیایی مغز را مختل کند و باعث اختلالات خلقی و شناختی شود که نشان می دهد ارتباط بین محیط و سلامت روان بسیار جدی و مستقیم است.
وی با بیان اینکه یکی از بارزترین اثرات روانی آلودگی هوا افزایش سطح اضطراب و استرس در افراد است، می افزاید: زندگی در محیط های آلوده با احساس ناخوشایند تهدید دائمی همراه است و مغز ناخودآگاه در حالت آماده باش قرار می گیرد. این وضعیت منجر به افزایش ترشح هورمون های استرس مانند کورتیزول می شود که در دراز مدت سیستم عصبی را فرسوده می کند و افراد در مناطق آلوده اغلب احساس ناامنی و بی قراری می کنند و حتی بدون دلیل روشنی دچار حملات اضطرابی می شوند که ریشه در واکنش طبیعی بدن به محیط مضر دارد.
این روانشناس و مشاور خانواده با بیان اینکه افسردگی و تغییرات خلقی از دیگر پیامدهای روانی آلودگی هوا است، اظهار می کند: مطالعات متعدد نشان داده است که بین غلظت آلاینده های هوا و افزایش میزان افسردگی همبستگی معناداری وجود دارد و التهاب ناشی از آلودگی می تواند بر نواحی از مغز که مسئول تنظیم احساسات هستند مانند هیپوکامپ تأثیر منفی بگذارد. همچنین محدودیت فعالیت در فضای باز و کاهش قرار گرفتن در معرض نور خورشید به دلیل هوای ابری می تواند اختلالات عاطفی فصلی را تشدید کرده و باعث انزوا شود. غمگینی و کاهش انگیزه در افراد.
چگونه قابلیت های عملکرد شناختی و ذهنی بر احساسات افراد پس از آلودگی هوا / آلودگی هوا تأثیر می گذارد؟
طاهری ادامه می دهد: آلودگی هوا بر توانایی های شناختی و عملکرد ذهنی نیز تأثیر می گذارد و مواجهه مزمن با ذرات معلق می تواند منجر به کاهش تمرکز، ضعف حافظه کوتاه مدت و کندی در پردازش اطلاعات شود. در کودکان و نوجوانانی که مغزشان در حال رشد است، این اثرات می تواند مانع یادگیری صحیح و کاهش عملکرد تحصیلی شود و حتی در بزرگسالان نیز کاهش هوشیاری و خستگی ذهنی ناشی از هوای بد می تواند به شدت بهره وری را کاهش دهد و احساس سردرگمی و ضعف ذهنی ایجاد کند.
وی با اشاره به اینکه از نظر ویژگی های شخصیتی، آلودگی هوا می تواند بر ثبات عاطفی و کنترل خشم تأثیر بگذارد، می گوید: تحقیقات نشان داده است که افزایش آلودگی هوا با افزایش پرخاشگری، بی قراری و کاهش صبر در افراد همراه است و التهاب سیستمیک و ناراحتی جسمی ناشی از آلودگی، آستانه تحمل افراد را نسبت به محرک های کوچک روزانه کاهش داده و آنها را بیشتر می کند. این امر می تواند منجر به تعارضات بیشتر در روابط بین فردی و کاهش کیفیت تعاملات اجتماعی شود.
این روانشناس و مشاور خانواده می افزاید: آلودگی هوا می تواند احساس رفاه و کیفیت روانی زندگی را به طور جدی تهدید کند و زمانی که افراد احساس کنند محیط اطرافشان غیرقابل کنترل، کثیف و برای سلامتی مضر است، احساس ناتوانی و ناامیدی تقویت می شود. این وضعیت می تواند منجر به کاهش عزت نفس و بدبینی نسبت به آینده شود و به همین دلیل حفظ محیط زیست و تلاش برای کاهش آلودگی هوا نه تنها یک اقدام مدنی یا فیزیکی است، بلکه یک ضرورت حیاتی برای حفظ تعادل روانی، نشاط و شادابی افراد و جلوگیری از بروز بحران های روانی است.
سیستم عصبی انسان تحت فشار آلودگی هوا / سایه پیامدهای منفی آلودگی هوا بر خلاقیت و تفکر نوآورانه
فاطمه خدادادی، روانشناس بالینی با بیان اینکه آلودگی هوا بیش از یک عامل محیطی است، یک استرس روانی مزمن است که به طور مداوم بر سیستم عصبی فشار وارد می کند. این تهدید دائمی باعث می شود که بدن همیشه در حالت جنگ یا گریز باقی بماند و منابع ذهنی فرد برای مقابله با این استرس تحلیل رفته و این فرسودگی ذهنی ناشی از تهدید محیطی می تواند زمینه ساز اختلالات اضطرابی گسترده شود و احساس امنیت روانی را از فرد سلب کند.
وی با بیان اینکه یکی از پیامدهای کمتر شناخته شده آلودگی هوا تاثیر آن بر خلاقیت و تفکر نوآورانه است، می افزاید: تحقیقات نشان می دهد که هوای آلوده می تواند انعطاف پذیری شناختی را کاهش دهد، در واقع توانایی ذهن برای تغییر بین ایده ها و یافتن راه حل های جدید مختل می شود و این به دلیل کاهش جریان خون، قسمت های انتزاعی و مغزی که در قسمت های جلویی و مغزی مسئول مغز و مغز هستند، ایجاد می شود. حل مسئله، بنابراین در محیط های آلوده، افراد نه تنها از نظر فیزیکی، بلکه از نظر توانایی های ذهنی و نوآوری نیز محدود می شوند.
این روانشناس بالینی با اشاره به اینکه آلودگی هوا می تواند به عنوان عامل تشدید کننده اختلالات عصبی مانند اوتیسم و بیش فعالی عمل کند، تصریح می کند: قرار گرفتن در معرض ذرات ریز آلاینده می تواند بر رشد سیناپس های عصبی تأثیر بگذارد و منجر به تغییر در ساختار و عملکرد مغز شود. این تغییرات می تواند خود را به صورت افزایش بیش فعالی، کاهش تمرکز و مشکلات در تنظیم هیجانات نشان دهد و این دیدگاه نشان می دهد که کیفیت هوایی که کودکان تنفس می کنند می تواند نقش تعیین کننده ای در سلامت روان آنها در بزرگسالی داشته باشد.
آلودگی هوا با سوگیری های منفی همراه است / خودپنداره افراد نیز تحت تأثیر آلودگی هوا قرار دارد
خدادادی با بیان اینکه از منظر روانشناسی اجتماعی، آلودگی هوا می تواند منجر به کاهش همدلی شود، ادامه می دهد: زمانی که افراد در محیطی ناسالم و خاکستری زندگی می کنند، تمایل به انزوا و دوری از تعاملات اجتماعی افزایش می یابد. محدود کردن فعالیتهای بیرون از خانه و پرهیز از حضور در پارکها و خیابانها، پیوندهای اجتماعی را تضعیف میکند و این انزوا میتواند منجر به احساس تنهایی و غم عمیق شود، زیرا ارتباطات اجتماعی یکی از عوامل اصلی محافظت در برابر بیماریهای روانی است.
وی با بیان اینکه آلودگی هوا با شناخت منفی نیز ارتباط دارد، می گوید: مردم مناطق آلوده به دلیل ناراحتی جسمی و التهاب بیشتر تمایل دارند دنیا را به عنوان مکانی تهدیدکننده ببینند. این سوگیری شناختی می تواند منجر به بدبینی، بی اعتمادی و افزایش تعارض در روابط بین فردی شود. هنگامی که ذهن تحت تاثیر استرس فیزیکی ناشی از آلودگی قرار می گیرد، ظرفیت دیدن جنبه های مثبت زندگی و انعطاف پذیری در برابر مشکلات بسیار کاهش می یابد.
این روانشناس بالینی با اشاره به اینکه آلودگی هوا می تواند تصویر بدن و خودپنداره افراد را تحت تاثیر قرار دهد، می افزاید: اگرچه این تاثیر غیرمستقیم است، اما مشکلات پوستی، سرفه های مزمن و بوی نامطبوع ناشی از آلودگی باعث کاهش اعتماد به نفس فرد می شود. این تغییرات فیزیکی و ظاهری می تواند منجر به اجتناب اجتماعی و افزایش خودآگاهی منفی شود و آلودگی هوا با حمله به سلامت جسمی دروازه ای را می گشاید که ناامنی های روانی از طریق آن وارد زندگی فرد می شود.
از دیدگاه روانشناسی رشد، کودکان و نوجوانان آسیب پذیرترین گروه در برابر اثرات روانی آلودگی هوا هستند، زیرا مغز آنها در حال رشد است و نسبت به محیط بسیار حساس است. قرار گرفتن مزمن در معرض آلودگی هوا در دوران کودکی می تواند با افزایش سطح استرس و کاهش عملکرد شناختی بر اعتماد به نفس و مهارت های اجتماعی آنها تأثیر منفی بگذارد. این کودکان ممکن است در یادگیری چالش هایی داشته باشند و در بزرگسالی نیاز به توجه بیشتر به سلامت روان خود داشته باشند.
آلودگی هوا همچنین می تواند به عنوان یک عامل تشدید کننده برای اختلالات روانی موجود عمل کند و افرادی که از قبل زمینه ژنتیکی یا محیطی برای شرایطی مانند اضطراب یا افسردگی دارند ممکن است علائم شدیدتری را در روزهای آلوده تجربه کنند. استرس اضافی ناشی از ناراحتی های فیزیکی و محیطی آستانه تحمل آنها را کاهش می دهد و می تواند نوسانات خلقی را تشدید کند. این نشان می دهد که مراقبت از کیفیت هوا می تواند بخشی از برنامه حمایتی برای افراد مبتلا به اختلالات روانی باشد.
علاوه بر اثرات مستقیم، آلودگی هوا می تواند بر سبک زندگی و عادات روزانه تأثیر بگذارد که به نوبه خود بر روان تأثیر می گذارد. هوای نامناسب باعث می شود افراد فعالیت های بیرون از خانه را محدود کنند، ورزش نکنند و از طبیعت دور بمانند. این انزوا و کاهش فعالیت بدنی می تواند منجر به افسردگی و کاهش انرژی شود. بنابراین آلودگی هوا با ایجاد موانعی بر سر راه سبک زندگی سالم به طور غیرمستقیم بر سلامت روان جامعه فشار وارد می کند.
درک رابطه آلودگی هوا و سلامت روان به داشتن رویکرد جامع تری به زندگی کمک می کند و این نشان می دهد که سلامت جسم و روان از هم جدا نیستند و محیط نقش مهمی در سلامت افراد دارد. با توجه به این اثرات، توجه مردم به کیفیت محیط اطراف برای حفظ آرامش و تعادل روحی ضروری است و این آگاهی می تواند گام مهمی در جهت ارتقای سطح سلامت و رفاه عمومی جامعه باشد.
