به گزارش خبرگزاری مهر، به مناسبت 17 تیرماه روز مبارزه با سلاح های شیمیایی و میکروبی، سید عباس فروتن از اعضای دائمی فرهنگستان علوم پزشکی ایران با بررسی روند حملات شیمیایی رژیم بعث عراق علیه جمهوری اسلامی ایران، درباره اولین بمباران شیمیایی، تشکیل سامانه پزشکی و تجارب پزشکی در زمینه مقابله با مواد شیمیایی و تجهیزات پزشکی و تجارب پزشکی و درمان، سخنرانی کرد. این حملات و بر لزوم حفظ آمادگی کشور در برابر تهدیدات شیمیایی و بیولوژیکی تاکید کرد.
جنگ شیمیایی عراق علیه جمهوری اسلامی ایران به سال 62 برمی گردد و در تابستان همان سال در مرداد ماه و همچنین در پاییز آبان ماه مناطقی در سمت پیرانشهر و حاج عمران عراق که یکی از عملیات ها در آنجا مستقر بودند و نیروهای ما در آن مستقر بودند و همچنین در سمت بانه که یکی از عملیات ها در آنجا انجام شد با بمباران موسوم به بمباران شیمیایی هدف قرار گرفتند. عده ای مجروح و شهید شدند. تعداد مجروحان کم بود و این اولین حمله شیمیایی بود. اما حملات گسترده از عملیات خیبر یعنی در اسفند 1362 شروع شد.
پس از شروع عملیات متوجه شدیم تعداد زیادی از جانباختگان شیمیایی که حالت تهوع و استفراغ داشتند به بیمارستان صحرایی خاتم مراجعه کردند. در همان زمان سیستم درمانی مجروحان شیمیایی تشکیل شد و موفق شدیم آنها را غسل داده، اقدامات اولیه درمانی انجام دهیم و در ورزشگاه تختی اهواز که به همین منظور سازماندهی شده بود بستری کنیم. طبق دستورالعملی که از قبل تهیه کرده بودیم، مشکلات چشمی، پوستی و ریوی مصدومان را به صورت موقت درمان کردیم تا امکان انتقال آنها به تهران فراهم شود.
در آن زمان دانشکده پزشکی اهواز همکاری بسیار خوبی با ما داشت. مرحوم دکتر معاضدی رئیس دانشکده هر آنچه را که لازم داشتیم در اختیار ما گذاشتند تا بتوانیم در همان استادیوم تختی که پروفسور دکتر رزمجو از اصفهان مسئولیت آن را بر عهده داشتند واحد مراقبت های ویژه موقت (ICU) و مرکز چشم پزشکی ایجاد کنیم. مصدومان بدحال که امکان انتقال نداشتند به بخش مراقبت های ویژه بیمارستان گلستان منتقل شدند. در آنجا مرحوم دکتر اصفهانی، متخصص داخلی بسیار ماهر، بیماران بیمار ما را به خوبی اداره می کردند.
عراق چندین هفته از گاز خردل استفاده کرد تا اینکه به 6 اسفند 1362 رسیدیم، در آن زمان ورزشگاه تختی و منطقه از نظر تلفات شیمیایی به حدی خلوت شده بود که عراق با گاز اعصاب تابون حمله گسترده ای انجام داد. ابتدا در اطراف بیمارستان خاتم هدف قرار گرفت و بالگردها در آنجا نشست و برخاست کردند و سپس تا جزایر مجنون مورد حمله گاز اعصاب قرار گرفت. این اولین حمله شیمیایی با گاز اعصاب بود که در کشور تجربه کردیم.
گازهای عصبی توسط آلمان در جنگ جهانی دوم ساخته شد، اما مورد استفاده قرار نگرفت. کشورهای دیگر نیز این گازها را تولید می کردند، اما با پایان جنگ اسناد و مواد شیمیایی مربوط به آن به دست کشورهای مختلف افتاد و جهشی در تولید این عوامل ایجاد شد. انگلیسی ها بعداً نوشتند که به سلاح هایی دست یافته اند که قبلاً هرگز تجربه نکرده بودند. علائم این عوامل نه شبیه سیانید بود و نه شبیه گاز خردل و فقط در حیوانات آزمایشگاهی علائم خاصی ایجاد می کردند که مشخص شد مربوط به گازهای عصبی است.
اولین رصد ما از حملات گاز اعصاب در صبح روز ششم اسفند 1362 حوالی ساعت 11 در منطقه جفیر بود. بیش از 400 مصدوم در ورزشگاه تختی بستری شدند. در ابتدا نمی دانستیم با چه چیزی سر و کار داریم. بیماران سرفه و خلط داشتند اما علائم کلاسیک گاز عصبی را نداشتند و اصلاً انتظار استفاده از چنین سلاحی را نداشتیم. پس از بررسی نمونه ها در همان آزمایشگاه کوچکی که ایجاد کرده بودیم، متوجه شدیم که فعالیت آنزیم کولین استراز پلاسما بسیار کم است و با توجه به پاسخ بالینی به آتروپین، مطمئن شدیم که با گاز عصبی سروکار داریم.
در اواخر سال 1363 عراق نیز تا اوایل سال 64 از این سلاح استفاده کرد و در آن زمان عراق در جبهه جنوب به شدت از گازهای اعصاب استفاده می کرد. در عملیات والفجر 8 و آزادسازی FAW در بهمن 1364 عراق به طور گسترده از گاز اعصاب و گاز خردل برای مقابله با پیروزی رزمندگان اسلام استفاده کرد. تعداد مجروحان بسیار زیاد بود و نیروهای اورژانس، بیمارستان های صحرایی، دانشجویان پزشکی و دانشجویان پرستاری به کمک ما آمدند.
در زمستان 1365 عراق به طور گسترده از گاز خردل استفاده کرد. به دلیل شدت آلودگی، برخی از مجروحان علائمی داشتند که با علائم معمول گاز خردل متفاوت بود. در آن زمان امکانات اورژانس و درمان بهتری در اختیار ما بود.
عراق در فروردین 1366 از گازهای جدیدتر و باکیفیت تر به ویژه گاز اعصاب سارین استفاده کرد که غلظت بالایی داشت و منجر به شهادت تعداد زیادی از رزمندگان شد.
عراق در خرداد و تیر 1366 روش جدیدی را آغاز کرد و مناطق کردنشین داخل عراق و نیز مناطق کردنشین ایران را با گاز خردل به شدت بمباران کرد. بسیاری از مجروحان عراقی نیز برای مداوا به ایران پناهنده شدند.
حادثه هولناک بمباران شیمیایی شهرستان سردشت در 16 تیر 1366 رخ داد; حادثه ای که در آن خانواده های زیادی مجروح شدند. بیش از 8000 نفر در شهری با جمعیت حدود 12000 زخمی شدند. بیش از نیمی از آنها به طور خفیف مجروح شده اند، اما باید به بیمارستان های شهرهای دیگر منتقل شوند. حدود 120 نفر در ماه اول به دلیل شدت خسارات ناشی از بمباران شیمیایی جان خود را از دست دادند. در آن زمان نیروهای بهداری سپاه سردشت متحمل زحمات زیادی شدند و حتی برخی از آنها دچار مسمومیت شدید و بیهوش شدند.
به اسفند 66 رسیدیم و به عملیات منطقه حلبچه رسیدیم. جایی که عراق یک حمله شیمیایی گسترده با عوامل اعصاب انجام داد. برخی از ساکنان برای حفظ جان خود به ایران پناه بردند، اما در بین راه نیز هدف حملات شیمیایی قرار گرفتند.
سرانجام در سال 1367 عراق تهاجم گسترده ای را به مناطق جنوبی آغاز کرد. حتي پس از پذيرش رسمي قطعنامه 598 از سوي جمهوري اسلامي ايران، به حملات گسترده خود به ويژه در جبهه جنوب ادامه داد تا سرانجام جنگ به پايان رسيد.
وی در پایان تاکید کرد: گروه پزشکی با وجود جراحاتی که متحمل شد، توانست جان تعداد زیادی از جانبازان شیمیایی را نجات دهد و به صفحه طلایی خدمات پزشکی در دوران دفاع مقدس تبدیل شود. خطر جنگ شیمیایی و حتی استفاده از این عوامل در قالب بیوتروریسم هنوز برای آینده وجود دارد. امیدوارم اساتید و مراکز آموزشی در برنامه های آموزشی خود به این موضوع توجه ویژه ای داشته باشند تا از وقوع چنین حوادثی تعجب نکنیم و بتوانیم شرایط را به درستی مدیریت و کنترل کنیم.
