هشدار در مورد امتحانات شبانه؛ افت یادگیری در کمین دانش آموزان – خبرگزاری مهر ایران و جهان
سلمان علوی روانشناس بالینی در گفتگو با خبرنگار مهر در خصوص استرس امتحانات گفت: وقتی صحبت از استرس امتحان می شود باید توجه داشته باشند که استرس و اضطراب همیشه یک پدیده منفی نیست. در بسیاری از موارد، اگر فرد هیچ سطحی از استرس و اضطراب نداشته باشد، انگیزه کافی برای مطالعه، یادگیری و آمادگی بیشتر نخواهد داشت. بنابراین، این تصور که استرس در تمام ابعاد آن ناراحت کننده و مضر است، ایده درستی نیست.
وی افزود: یک مقدار استرس برای همه افراد لازم است. به خصوص در طول امتحانات، داشتن مقدار متعادل استرس می تواند به افزایش دقت و تمرکز کمک کند. اما زمانی که استرس از حد طبیعی فراتر رود و به عاملی برای ایجاد مشکل تبدیل شود، وضعیت متفاوت خواهد بود. زمانی که فردی دچار بی خوابی می شود، فشار شدیدی را احساس می کند، دمای بدنش بالا می رود یا با مشکلات جسمی و روانی مواجه می شود، استرس نه تنها کمکی به پیشرفت او نمی کند، بلکه می تواند مانع عملکرد صحیح او شود.
این روانشناس بالینی ادامه داد: استرس شدید به دلیل ترشح هورمون ها و انتقال دهنده های عصبی مختلف در بدن می تواند روند یادگیری را مختل کند. به عبارت دیگر، زمانی که میزان استرس بیش از حد افزایش یابد، عملکرد فرد تحت تأثیر قرار می گیرد و کیفیت یادگیری کاهش می یابد. به همین دلیل استرس متوسط و متعادل مشکلی ایجاد نمی کند، اما نباید از حد معینی فراتر رود.
علوی درباره دلایل افزایش استرس در دانش آموزان گفت: یکی از مهم ترین عوامل ایجاد استرس این است که برخی افراد دقیقا نمی دانند چه چیزی را باید مطالعه کنند. مثلا ممکن است دانش آموزی بگوید که کلاس های ما به صورت آنلاین برگزار شد و مطالب را خیلی خوب یاد نگرفتیم و حالا نمی دانیم چه قسمت هایی را برای امتحان بخوانیم. در چنین شرایطی لازم است از معلمان، مدرسه یا هر منبع موثقی برای رفع شک و تردید خود کمک بگیرید.
وی افزود: بسیاری اوقات خود عدم اطمینان عامل اصلی افزایش استرس است. وقتی انسان نمی داند چه چیزی در انتظارش است، ذهنش موضوع را بزرگتر از آنچه هست تصور می کند. اما وقتی اطلاعات دقیقی به دست می آورد و متوجه می شود که میزان مطالب یا میزان سختی امتحان آنطور که تصور می کرد نیست، قسمت قابل توجهی از اضطراب او کاهش می یابد.
این روانشناس بالینی با تاکید بر اهمیت برنامه ریزی در ایام امتحانات تصریح کرد: داشتن برنامه زمانی مشخص برای مطالعه بسیار مهم است. برخی از افراد فکر می کنند که هر زمان که فرصتی پیدا کنند می توانند درس بخوانند، اما این معمولاً جواب نمی دهد. افراد علاوه بر مطالعه به خواب کافی، ورزش و تغذیه مناسب نیز نیاز دارند و همه این موارد باید در برنامه روزانه خود گنجانده شود.
وی ادامه داد: تغذیه مناسب تاثیر بسیار مهمی بر عملکرد روحی و روانی افراد دارد. همچنین برای کاهش استرس، داشتن برنامه منظم در طول روز ضروری است. البته زمان شروع مطالعه برای همه یکسان نیست. برخی از افراد از ساعت هشت صبح و برخی دیگر از ساعت ده صبح درس خود را شروع می کنند. نمی توان یک قانون کلی برای همه افراد تعیین کرد، اما آنچه مهم است حفظ نظم در برنامه روزانه است.
علوی با اشاره به اهمیت خواب شبانه تصریح کرد: یکی از مسائلی که نباید از آن غافل شد، خواب شبانه است. تحقیقات نشان می دهد که کاهش خواب شبانه در دانش آموزان و دانشجویانی که در حال تحصیل هستند می تواند پیامدهای منفی متعددی داشته باشد.
وی در پاسخ به این سوال که برخی افراد تنها در ساعات پایانی شب و نیمه شب قادر به تمرکز و مطالعه هستند، گفت: سبک مطالعه و سبک زندگی قابل تغییر است و در واقع نوعی عادت محسوب می شود. همانطور که برخی از افراد به مطالعه در روز عادت می کنند و برخی دیگر در شب، این یک مهارت اکتسابی است که با تمرین، تمرین و تکرار ایجاد می شود.
این روانشناس بالینی افزود: اگر فردی به مطالعه فقط در ساعات پایانی شب عادت داشته باشد، نمی توان انتظار داشت روز بعد برنامه خود را به کلی تغییر دهد. با این حال، شواهد علمی نشان می دهد افرادی که به طور مداوم تا نیمه شب یا اواخر شب بیدار می مانند و مطالعه می کنند، با آسیب های طولانی مدت مواجه خواهند شد. این روش ممکن است برای یک شب، چند شب، یک هفته یا حتی یک ماه مشکل جدی ایجاد نکند، اما در درازمدت به طور قطع بر سلامت جسمی و روانی فرد تاثیر می گذارد.
وی ادامه داد: خواب مفید و باکیفیت که می تواند اثرات مثبت جسمی و روانی بر بدن داشته باشد باید در زمان مناسب اتفاق بیفتد. تحقیقات علمی زیادی در این زمینه انجام شده و نتایج آنها نشان می دهد که افراد باید شب ها به اندازه کافی بخوابند. بیدار ماندن تا پنج صبح و بعد خوابیدن تا نه یا ده صبح و تبدیل این یک روال همیشگی کاملاً نادرست است.
علوی با اشاره به تغییر عادات رفتاری تصریح کرد: تحقیقات روانشناسی نشان می دهد که ایجاد عادت جدید و مثبت نیازمند زمان، تمرین و پشتکار است. بنابراین افرادی که می خواهند مطالعه یا سبک زندگی خود را اصلاح کنند باید این تغییرات را به تدریج و پیوسته دنبال کنند.
وی در بخشی دیگر از سخنان خود با اشاره به موضوع انتخاب رشته و آینده تحصیلی دانش آموزان گفت: باید نسبت به علایق، توانایی ها و ویژگی های شخصیتی دانش آموزان سال های گذشته شناخت کافی داشت تا بتوانند مسیر تحصیلی مناسب خود را انتخاب کنند. هدایت تحصیلی صحیح می تواند به دانش آموزان کمک کند تا بر اساس مهارت ها و علایق خود مسیر درست را انتخاب کنند و در آن موفق تر شوند.
این روانشناس بالینی با تاکید بر اهمیت واقع بین بودن در مورد کنکور تصریح کرد: باید قبول کنیم که کنکور مهم است اما نه همه زندگی. البته این جمله به معنای بی اهمیت بودن کنکور یا درس خواندن نیست. موفقیت در کنکور و تحصیلات دانشگاهی می تواند نقش مهمی در آینده شغلی و درآمدی افراد داشته باشد، اما تمام ارزش و موفقیت یک فرد نباید به نتیجه کنکور محدود شود.
وی افزود: این نکته را باید بیشتر به والدین یادآوری کرد. متاسفانه برخی از خانواده ها به فرزندان خود فشار زیادی وارد می کنند و موفقیت را تنها در پذیرش دانشگاه های دولتی می بینند. این در حالی است که شرایط آموزشی و مسابقات فعلی تفاوت های زیادی نسبت به گذشته پیدا کرده است. اگرچه بسیاری از دانش آموزان هنوز با تلاش زیاد به موفقیت های چشمگیری دست می یابند، اما نباید فراموش کنیم که فشار بیش از حد می تواند تأثیرات منفی بر سلامت روان آنها بگذارد.
علوی در پایان گفت: مطالعه و یادگیری چه برای کنکور و چه در امتحانات پایان ترم یک فرآیند چند عاملی است و تنها با افزایش ساعات مطالعه به دست نمی آید. برنامه ریزی منظم، خواب کافی، ورزش، تغذیه مناسب و مدیریت زمان مناسب همه با هم مهم هستند. اگر انسان برنامه مشخصی داشته باشد و مسیر پیش روی خود را به درستی بشناسد، می تواند با آرامش بیشتری مطالعه کند و نتیجه بهتری بگیرد.
وی تاکید کرد: استرس بیش از حد نه تنها کمکی به موفقیت افراد نمی کند، بلکه می تواند به عامل بازدارنده تبدیل شود. به همین دلیل افرادی که احساس می کنند سطح اضطراب آنها از حد طبیعی فراتر رفته است، بهتر است برای کمک حرفه ای به روانشناس یا روانپزشک مراجعه کنند.
