به گزارش خبرگزاری سلامت، هر ساله هفتم ژوئن به عنوان روز جهانی ایمنی مواد غذایی نامگذاری شده است تا دولت ها به پیشگیری از این بیماری ها توجه کنند. شعار امسال روز جهانی ایمنی غذا «از بار بیماری تا راه حل؛ غذای ایمن برای همه و همه جا» اعلام شده است.
بر اساس برآوردهای جدیدی که امروز توسط سازمان بهداشت جهانی (WHO) منتشر شد، کودکان زیر پنج سال تقریباً سه برابر بیشتر از کودکان بزرگتر و بزرگسالان مستعد ابتلا به بیماری های ناشی از غذا هستند.
اگرچه کودکان خردسال تنها 9 درصد از جمعیت جهان را تشکیل می دهند، اما آنها تقریباً یک سوم موارد بیماری های ناشی از غذا را تحمل می کنند. به خصوص بیماری های اسهالی که می تواند برای این گروه سنی آسیب پذیر کشنده باشد. علاوه بر این، قرار گرفتن در معرض خطرات شیمیایی موجود در مواد غذایی، مانند جیوه و سرب، می تواند به مغز در حال رشد کودکان آسیب برساند و باعث مشکلات عصبی و رشد مادام العمر شود.
غذای ناسالم باعث مرگ 1.5 میلیون نفر در جهان می شود
سازمان جهانی بهداشت تخمین می زند که غذای ناسالم باعث حدود 866 میلیون مورد بیماری و 1.5 میلیون مرگ در سراسر جهان در هر سال می شود. بسیاری از این موارد با اقداماتی مانند بهبود خدمات آب آشامیدنی، بهداشتی و دفع فاضلاب، رعایت اصول ایمنی مواد غذایی مانند پاستوریزاسیون و دسترسی بهتر گروه های آسیب پذیر به خدمات پزشکی قابل پیشگیری است. اگرچه بار کلی بیماری های ناشی از غذا از سال 2000 کاهش یافته است، نابرابری های منطقه ای قابل توجهی باقی مانده است و بیشترین بار این بیماری ها در آفریقا و آسیای جنوب شرقی مشاهده می شود.
بیشتر بیماری های ناشی از مواد غذایی در اثر قرار گرفتن در معرض عوامل بیولوژیکی از جمله باکتری ها و ویروس های منتقله از غذا و همچنین عفونت های انگلی ایجاد می شوند. در سال 2021، خطرات شیمیایی عامل 73 درصد مرگ و میر ناشی از مواد غذایی آلوده بود. بیشتر این مرگ و میرها مربوط به آرسنیک (42 درصد) و سرب (31 درصد) بود، زیرا این مواد خطر ابتلا به بیماری های قلبی و انواع سرطان را افزایش می دهند.
فراتر از عواقب سلامتی، سازمان بهداشت جهانی تخمین میزند که بیماریهای ناشی از غذا حدود 310 میلیارد دلار هزینه از دست دادن بهرهوری اقتصادی به دلیل غیبت ناشی از بیماری در سال 2021 خواهد داشت.
تدروس آدهانوم گبریسوس، مدیرکل سازمان جهانی بهداشت در این باره گفت: “ایمنی مواد غذایی یک موضوع انتزاعی نیست؛ این موضوع به هر وعده غذایی، هر خانواده و هر روز از زندگی مردم مربوط می شود. غذای ناسالم همیشه یکی از دغدغه های اصلی بهداشت عمومی بوده است، اما تاکنون تصویر جامعی از این هزینه های هنگفت انسانی و اقتصادی نزدیک به آن نداشتیم.”
وی افزود: برای اولین بار کشورها به داده های خود دسترسی دارند تا ببینند بار این بیماری ها در کجا شدیدتر است، گفت: بر اساس این اطلاعات دولت ها می توانند اقدامات لازم را برای حفظ سلامت مردم در اولویت قرار دهند.
سازمان جهانی بهداشت در آخرین گزارش خود تاکید کرده است که غذا ممکن است از طریق منابع طبیعی یا فعالیت های انسانی به مواد شیمیایی مانند آرسنیک، سرب و متیل جیوه آلوده شود. هنگامی که این مواد وارد زنجیره غذایی می شوند، حذف آنها اغلب دشوار یا حتی غیرممکن است، بنابراین دولت ها باید با بهبود شیوه های کشاورزی، اعمال کنترل های سختگیرانه بر صنایع و تقویت مقررات زیست محیطی از آلودگی در منبع جلوگیری کنند.
چگونه از آلودگی مواد غذایی جلوگیری کنیم؟
برای جلوگیری از آلودگی مواد غذایی و افزایش ایمنی مواد غذایی، ابتدا باید با منابع آلودگی مواد غذایی آشنا شویم. منابع اصلی آلودگی مواد غذایی به شرح زیر است:
باکتری ها
کمپیلوباکتر، اشرشیاکلی انتروتوکسیژنیک (ETEC)، شیگلا و اشریشیا کولی تولید کننده سم شیگا (STEC) از شایع ترین علل بیماری های منتقله از طریق غذا هستند که سالانه میلیون ها نفر را مبتلا می کنند و گاهی اوقات عواقب شدید یا کشنده ای دارند. علائم این بیماری ها می تواند شامل تب، سردرد، حالت تهوع، استفراغ، درد شکم و اسهال باشد.
شیوع بیماری کمپیلوباکتر عمدتاً با مصرف گوشت مرغ خام یا نیم پز، شیر خام و گوشت نشخوارکنندگان مرتبط است. عفونت اشرشیاکلی اغلب با خوردن میوه ها و سبزیجات خام همراه است. موارد شیگلا معمولاً در اثر مصرف محصولات تازه آلوده، سالادهای سرد تهیه شده و محصولات لبنی غیر پاستوریزه ایجاد می شوند. سم شیگا همچنین با مصرف گوشت خام یا نیم پز، محصولات لبنی تهیه شده از شیر غیر پاستوریزه، سبزیجات برگدار خام و آب میوه های غیرپاستوریزه مرتبط است.
عفونت لیستریا می تواند باعث سقط جنین یا مرگ نوزاد در زنان باردار شود. اگرچه شیوع این بیماری نسبتا کم است، اما پیامدهای شدید و گاه کشنده آن به ویژه در نوزادان، کودکان و سالمندان لیستریا را به یکی از جدی ترین عفونت های غذایی تبدیل می کند. این باکتری در لبنیات غیر پاستوریزه و انواع غذاهای آماده وجود دارد و حتی در دمای یخچال نیز می تواند رشد کند.
ویبریو وبا نیز عامل ایجاد وبا است و از طریق آب یا غذای آلوده به انسان منتقل می شود. علائم آن شامل درد شکمی، استفراغ و اسهال شدید آبکی است که می تواند به سرعت باعث کم آبی شدید بدن و حتی مرگ شود. سبزیجات خام و انواع غذاهای دریایی خام یا نیم پز در بسیاری از اپیدمی های وبا نقش دارند.
داروهای ضد میکروبی مانند آنتی بیوتیک ها برای درمان عفونت های باکتریایی از جمله پاتوژن های غذایی ضروری هستند. اما مصرف بیش از حد یا نادرست این داروها در طب انسانی و دامپزشکی باعث پیدایش و گسترش باکتری های مقاوم شده و درمان بیماری های عفونی در انسان و دام را با مشکل و یا بی نتیجه شدن مواجه کرده است.
ویروس ها
برخی از ویروس ها نیز از طریق مصرف غذا منتقل می شوند. نوروویروس یکی از شایع ترین علل عفونت های غذایی است که با حالت تهوع، استفراغ شدید و ناگهانی، اسهال آبکی و درد شکم مشخص می شود.
ویروس هپاتیت A نیز می تواند از طریق غذا منتقل شود و معمولاً با خوردن غذاهای دریایی خام یا نیم پز و همچنین محصولات خام تازه یا منجمد آلوده منتقل می شود.
ویروس هپاتیت E جایگاه ویژهای در بین ویروسهای غذایی دارد، زیرا یک پاتوژن مشترک بین انسان و حیوان است و بسیاری از حیوانات بهویژه خوکها میتوانند مخزن آن بدون بروز علائم باشند. محصولات گوشت خوک نپخته مهمترین منبع آلودگی غذایی به این ویروس هستند.
انگل ها
بیماری های انگلی منتقله از غذا اغلب با وجود تأثیر قابل توجه آنها بر سلامت عمومی و احتمال عوارض شدید یا کشنده نادیده گرفته می شوند. برخی از انگل ها فقط از طریق غذا به انسان منتقل می شوند. بسیاری از این عفونت ها دوره کمون طولانی دارند و ممکن است سال ها یا حتی دهه ها طول بکشد تا علائم ظاهر شوند. به عنوان مثال، کرم نواری خوکی (Taenia solium) باعث بیماری سیستی سرکوس می شود که اغلب منجر به صرع می شود.
“توکسوپلاسموز” ناشی از انگل “Toxoplasma gondii” در دوران بارداری می تواند عواقب مادرزادی جدی برای جنین داشته باشد.
خطرات شیمیایی
در میان خطرات شیمیایی، آلاینده های محیطی و سموم طبیعی بیشترین نگرانی را برای سلامت انسان ایجاد می کنند.
فلزاتی مانند آرسنیک، سرب، جیوه و کادمیوم موجود در مواد غذایی می توانند باعث بیماری های غیر واگیر شوند. آلودگی مواد غذایی به این فلزات به طرق مختلف از جمله حضور طبیعی آنها در محیط، آلودگی آب و خاک و همچنین فرآوری و تهیه نامناسب مواد غذایی رخ می دهد.
بر اساس گزارش سازمان بهداشت جهانی در سال 2021، قرار گرفتن در معرض آرسنیک و سرب در رژیم غذایی به تنهایی باعث مرگ حدود یک میلیون نفر در اثر بیماری های قلبی عروقی و 124000 مرگ ناشی از سرطان شد. همچنین قرار گرفتن در معرض متیل جیوه از طریق رژیم غذایی خطر ناتوانی ذهنی را در کودکان افزایش می دهد.
