چرا بعضی افراد بیشتر دچار بختک می‌شوند؟

به گزارش خبرگزاری سلامت، بسیاری از افراد حداقل یک بار در زندگی خود حالتی را تجربه کرده اند که در حالی که هوشیاری کامل دارند نمی توانند حرکت کنند، صحبت کنند یا حتی فریاد بزنند. این حالت که در فرهنگ عامه به «بختک» معروف است، اغلب با ترس شدید، احساس خفگی و دیدن تصاویر عجیب و غریب یا شنیدن صداهای عجیب همراه است. به همین دلیل بسیاری آن را به نیروهای ماوراء الطبیعه، جن یا خواب های عجیب نسبت می دهند. اما علم پزشکی توضیحی کاملا منطقی و قابل درک برای این پدیده دارد و آن را «فلج خواب» می نامد.

نقش خواب در نقایص مادرزادی

برای درک بختک ابتدا باید با مکانیسم خواب آشنا شویم. خواب انسان از چند مرحله تشکیل شده است که مهمترین آن مرحله ای است که «خواب REM» نامیده می شود. در این مرحله مغز بسیار فعال می شود و بیشتر رویاها در این زمان شکل می گیرند. همزمان با فعال شدن مغز، بدن به طور طبیعی دچار نوعی فلج موقت می شود تا فرد هنگام خواب حرکات رویاهای خود را انجام ندهد. این مکانیسم دفاعی بدن کاملا طبیعی و ضروری است.

مشکل زمانی شروع می شود که فرد قبل از پایان این مرحله از خواب بیدار شود. در این حالت مغز از خواب خارج می شود اما بدن همچنان فلج است. نتیجه این ناهماهنگی تجربه بختک است.

بختک چگونه اتفاق می افتد؟

بختک زمانی اتفاق می افتد که انسان در مرز بین خواب و بیداری گیر کند. مغز پیام بیدار شدن را دریافت کرده است، اما هنوز به عضلات دستور حرکت داده نشده است. فرد متوجه اطراف خود می شود، صداها را می شنود و حتی نور را می بیند، اما قادر به حرکت یا صحبت نیست.

این معمولا چند ثانیه تا چند دقیقه طول می کشد و سپس به طور ناگهانی پایان می یابد. اگرچه مدت آن کوتاه است اما به دلیل احساس درماندگی و ترس برای فرد بسیار طولانی و آزاردهنده به نظر می رسد.

علائم و نشانه های رایج بختک

فال معمولاً با مجموعه ای از علائم خاص همراه است که در بین اکثر افراد رایج است. مهمترین این علائم ناتوانی در حرکت بدن یا صحبت کردن است. ممکن است فرد سعی کند فریاد بزند یا تکان بخورد اما موفق نمی شود.

یکی دیگر از علائم رایج، سفتی قفسه سینه است. بسیاری از مردم تصور می کنند که چیزی روی آنها نشسته است یا راه هوایی آنها مسدود شده است. این احساس یکی از دلایل اصلی ترس شدید در هنگام زایمان است.

همچنین برخی از افراد توهمات دیداری یا شنیداری را تجربه می کنند. دیدن سایه های تاریک، شنیدن صداهای عجیب و غریب یا احساس حضور فرد ناشناس در اتاق از جمله این توهمات است. این تجربیات باعث شده است که بختک در فرهنگ های مختلف به موجودات ماوراء طبیعی نسبت داده شود.

همه انسان ها ممکن است آکنه را تجربه کنند، اما برخی افراد بیشتر مستعد ابتلا به آن هستند. یکی از مهم ترین عوامل خواب نامنظم است. کمبود خواب، بیدار شدن در شب، تغییر مداوم ساعات خواب و نوبت کاری احتمال بروز این پدیده را افزایش می دهد.

استرس و اضطراب نیز نقش مهمی دارند. فشارهای روحی، نگرانی های مداوم و مشکلات روحی می تواند نظم طبیعی خواب را مختل کند و زمینه بی خوابی را فراهم کند. همچنین مصرف زیاد کافئین، نوشیدنی های انرژی زا یا الکل به خصوص در آخر شب از عوامل تشدید کننده این وضعیت هستند.

برخی تحقیقات نشان می دهد که خوابیدن به پشت نیز می تواند احتمال بریچ را افزایش دهد، زیرا در این وضعیت اختلالات تنفسی و ناهماهنگی خواب بیشتر اتفاق می افتد.

میزان شیوع بختک در جامعه

بر اساس تحقیقات علمی، درصد قابل توجهی از مردم حداقل یک بار در طول زندگی خود بختک را تجربه می کنند. آمارها نشان می دهد که بین 8 تا 50 درصد افراد ممکن است با این پدیده مواجه شوند. این تفاوت آماری مربوط به تفاوت سبک زندگی، شرایط روانی و فرهنگی جوامع مختلف است.

نوجوانان، دانش آموزان و جوانان به دلیل استرس تحصیلی، کم خوابی و استفاده زیاد از تلفن همراه بیشتر در معرض بختک قرار دارند. اما تجربه بختک به تنهایی نشانه بیماری خاصی نیست.

رابطه بختک با سلامت روان

بختک به خودی خود یک بیماری روانی محسوب نمی شود. بسیاری از افراد سالم آن را بدون مشکل خاصی تجربه می کنند. با این حال، احتمال بروز آن در افراد مبتلا به اضطراب شدید، افسردگی، اختلال استرس پس از سانحه یا بی خوابی مزمن بیشتر است.

در چنین شرایطی بختک می تواند عاملی برای تشدید نگرانی و ترس و ایجاد یک دور باطل شود. ترس از بدشانسی باعث بد خوابی می شود و بدخوابی نیز احتمال بدشانسی را افزایش می دهد.

تشخیص دهید و به پزشک مراجعه کنید

در بیشتر موارد، آکنه نیازی به درمان پزشکی ندارد و تنها با اصلاح سبک زندگی کنترل می شود. پزشکان معمولا این پدیده را بر اساس شرح حال و شرح تجربیات بیمار تشخیص می دهند.

اگر خس‌خس سینه مکرر، شدید یا همراه با خواب‌آلودگی در طول روز، خستگی مفرط یا مشکلات تنفسی باشد، پزشک ممکن است آزمایش‌های دیگری را انجام دهد. در برخی موارد خاص، آزمایش خواب برای بررسی دقیق‌تر الگوی خواب تجویز می‌شود.

راهکارهای علمی پیشگیری

خوشبختانه با رعایت چند اصل ساده می توان احتمال بدشانسی را تا حد زیادی کاهش داد. اولین و مهمترین چیز این است که برنامه خواب منظمی داشته باشید. خوابیدن و بیدار شدن در ساعت معینی به تنظیم ساعت بیولوژیکی بدن کمک می کند.

کاهش استرس نیز نقش مهمی دارد. تمرینات تنفسی، مدیتیشن، پیاده روی، ورزش سبک و اجتناب از فکر کردن به مشکلات قبل از خواب می تواند کیفیت خواب را بهبود بخشد. همچنین بهتر است حداقل دو ساعت قبل از خواب از مصرف قهوه، چای غلیظ و نوشیدنی های انرژی زا خودداری کنید.

تغییر وضعیت خوابیدن و پرهیز از خوابیدن به پشت نیز برای برخی افراد مفید است. استفاده کمتر از موبایل و تلویزیون قبل از خواب، محیط ساکت و تاریک و تهویه مناسب اتاق خواب از دیگر عوامل موثر است.

باورهای غلط درباره بختک

در بسیاری از فرهنگ ها، طلسم های خوش شانس به موجودات نامرئی، جادو یا نیروهای شیطانی نسبت داده می شود. این باورها ریشه در ناآگاهی و ترس انسان از پدیده های ناشناخته دارد. علم پزشکی به طور قطعی نشان داده است که مغز نتیجه عملکرد طبیعی مغز در شرایط خاص است و ربطی به امور ماوراء طبیعی ندارد. پذیرش این واقعیت علمی می تواند به کاهش ترس افراد و جلوگیری از اضطراب بی مورد کمک کند.