فشار خون؛ بیماری که نه درد دارد، نه رحم! – خبرگزاری مهر اخبار ایران و جهان

مراسم مهر، حمیدرضا عبدالمنافی _ هر دو ثانیه، در جایی از دنیا، قلبی می ایستد یا رگی در مغز می ترکد. پشت بسیاری از این تراژدی های پنهان، یک مقصر مشترک وجود دارد. فشار خون بالا بیماری که بدون درد، بدون علائم آشکار، اما در سکوت، دیواره رگ ها را فرسوده می کند، قلب را خسته و کلیه ها را از کار می اندازد.

سازمان جهانی بهداشت در گزارش سال 2023 خود فاش کرد که 1.28 میلیارد نفر در سنین 30 تا 79 سال با این دشمن خاموش مبارزه می کنند. دشمنی که 46 درصد قربانیانش حتی از وجودش بی خبرند. در ایران نیز اوضاع کمتر نگران کننده نیست. بررسی سراسری سال 1400 نشان داد که بیش از 32 درصد بزرگسالان کشور زیر سایه این بیماری زندگی می کنند.

در چنین شرایطی روز جهانی فشار خون با شعار «با هم فشار خون را کنترل کنیم» بهانه ای شد تا خبرنگار مهر به سراغ یکی از کارشناسان این حوزه در استان البرز برود.

دکتر البرزنیارئیس گروه مبارزه با بیماری های غیر واگیر دانشگاه علوم پزشکی البرز سال هاست که در خط مقدم مبارزه با این بیماری در استان فعالیت می کند. وی که آمار بیماران استان را به صورت روزانه در اختیار دارد، در گفتگو با خبرنگار مهر، تصویری روشن و بدون رنگ از وضعیت فشار خون در البرز و ایران ارائه کرد.

جایگاه فشار خون بالا را در بین بیماری های غیرواگیر چگونه ارزیابی می کنید؟

فشار خون بالا مهم ترین عامل خطر قابل پیشگیری در بیماری های قلبی عروقی است. وقتی می گوییم “قابل پیشگیری”، این یک تاکید جدی است.

ما با بیماری مواجه هستیم که عامل اصلی سکته های قلبی و مغزی، بیماری های عروق محیطی، نارسایی قلبی و نارسایی کلیه است. اما کاملا قابل مدیریت است. نکته غم انگیز این است که با وجود سهولت اندازه گیری فشار خون و در دسترس بودن داروهای موثر، این بیماری همچنان یک چالش جدی بهداشتی در سراسر جهان است.

آمار جهانی این بیماری چه تصویری را ترسیم می کند؟

سازمان جهانی بهداشت در گزارش سال 2023 اعلام کرد که حدود 1.28 میلیارد نفر در رده سنی 30 تا 79 سال در جهان فشار خون بالا دارند. اما آنچه این آمار را تکان دهنده تر می کند این است که نزدیک به 46 درصد از این بیماران اصلاً از بیماری خود آگاه نیستند. در میان کسانی که می دانند به آن مبتلا هستند، تنها 42 درصد تحت درمان هستند و تنها یک پنجم آنها به فشار خون کنترل شده دست یافته اند.

این اعداد نشان می دهد که فاصله زیادی بین تشخیص، درمان و کنترل بیماری وجود دارد.

وضعیت این بیماری در ایران چگونه است؟

بر اساس نتایج بررسی ملی عوامل خطر بیماری‌های غیرواگیر که در سال 1400 انجام شد، بیش از 32 درصد افراد 18 سال به بالا در کشورمان فشار خون بالا دارند. منظور از فشار خون بالا، فشار سیستولیک 140 میلی متر جیوه و بالاتر یا فشار دیاستولیک 90 میلی متر جیوه و بالاتر است. نکته مثبت این است که 61.5 درصد از این بیماران از بیماری خود آگاه هستند که از آمار جهانی بهتر است. 52 درصد از آنها تحت درمان هستند، اما متأسفانه تنها 42 درصد از بیماران تحت درمان به فشار خون کنترل شده رسیده اند. این بدان معناست که بیش از نیمی از کسانی که دارو مصرف می کنند هنوز در معرض خطر هستند.

چه اقداماتی در استان البرز برای مقابله با این بیماری انجام شده است؟

در سال 1404 نزدیک به 317000 نفر بالای 30 سال در استان البرز از نظر فشار خون معاینه شدند. از این تعداد 14208 نفر سابقه فشار خون بالا داشتند.

نکته مهم اینجاست که بیش از 6 هزار نفر بدون سابقه قبلی به عنوان موارد مشکوک به فشار خون مبتلا شده و برای بررسی بیشتر به پزشک مراجعه کردند.

همچنین در سال جاری نزدیک به 133 هزار بیمار مبتلا به فشار خون توسط پرسنل بهداشتی اعم از پیراپزشکی، کادر درمانی و پزشک در خانه های بهداشت، مراکز بهداشتی و درمانی و مراکز خدمات جامع سلامت پیگیری و تحت مراقبت قرار گرفته اند.

این خدمات چگونه به مردم ارائه می شود؟

اندازه گیری فشار خون برای افراد بالای 30 سال یکی از خدماتی است که در مناطق روستایی توسط بهورزان در مراکز بهداشتی و در مناطق شهری توسط بهورزان در مراکز بهداشتی ارائه می شود.

اگر فردی مشکوک به فشار خون بالا شناسایی شود، به پزشک ارجاع داده می شود. پس از تایید تشخیص، مراقبت و پیگیری ادامه می یابد و شامل آموزش به بیمار در مورد بیماری و نحوه کنترل آن، اندازه گیری منظم فشار خون، مشاوره تغذیه و ویزیت پزشک می باشد.

علل این بیماری چیست و آیا شرایط اجتماعی کنونی در آن تاثیری دارد؟

استرس، تغذیه نامناسب، افزایش وزن، کاهش فعالیت بدنی و استعمال دخانیات مهم ترین عوامل فشار خون بالا هستند. متأسفانه تغییر در سبک زندگی افراد از جمله تغییر در الگوهای تغذیه، شرایط را پیچیده تر کرده است. علاوه بر این شرایط اقتصادی و اجتماعی موجود می تواند منجر به افزایش سطح استرس در جامعه و در نهایت افزایش خطر ابتلا به فشار خون شود. این بدان معناست که مسئله فشار خون فقط یک مسئله پزشکی نیست. ابعاد اجتماعی و اقتصادی جدی نیز دارد.

توصیه شما به مردم برای پیشگیری و کنترل این بیماری چیست؟

پیام اصلی ما در روز جهانی فشار خون بالا این است: “فشار خون خود را بشناسید”. مراجعه منظم به مراکز بهداشتی و بررسی دوره ای فشار خون اولین و مهمترین قدم است. اگر فردی مبتلا به این بیماری تشخیص داده شد باید بداند که با مصرف منظم و صحیح دارو و کنترل عوامل خطر می توان این بیماری را کاملاً کنترل کرد.

مدیریت استرس، دوری از عصبانیت، داشتن فعالیت بدنی، تغذیه سالم و ترک سیگار ابزارهای قدرتمندی هستند که در کنار داروها می توانند کیفیت زندگی بیمار را به میزان قابل توجهی بهبود بخشند. شعار امسال، “با هم فشار خون بالا را کنترل کنید” تاکید می کند که این مبارزه یک مسئولیت جمعی است. هم مردم، هم نظام سلامت و هم سیاست گذاران باید دست به دست هم بدهند.

آنچه از این گفتگو برمی آید تصویری است که باید نگران کننده باشد. اما اینطور نیست. زیرا راه حل بر خلاف بسیاری از بحران های بهداشتی، ساده و در دسترس است. فشار خون بالا به فناوری های پیچیده یا داروهای کمیاب نیاز ندارد. یک فشارسنج، یک ارائه دهنده مراقبت های بهداشتی آموزش دیده و یک بیمار آگاه می توانند زنجیره سکته مغزی، نارسایی قلبی و مرگ زودرس را بشکنند. آمار 317 هزار نفر غربالگری شده در البرز و پیگیری 133 هزار بیمار در یک سال حاکی از وجود اراده در نظام سلامت است. اما کافی نیست. 6000 نفری که امسال برای اولین بار به فشار خون مبتلا شدند، یادآوری می کنند که هنوز هزاران نفر هستند که در سکوت با این بیماری زندگی می کنند و از آن اطلاعی ندارند. روز جهانی فشار خون یک رویداد تقویمی نیست، یک فراخوان اجتماعی است. تماس با یک پیام ساده: فشار خون خود را قبل از اندازه گیری فشار خون اندازه گیری کنید.