به گزارش خبرگزاری مهر، علیرضا ساجدی رئیس مرکز پایش جمعیت سازمان ثبت احوال کشور با اشاره به آخرین آمار مرکز آمار ایران گفت: تعداد ولادت ها از حدود یک میلیون و 116 هزار نفر در سال 1400 به کمتر از 980 هزار نفر در سال 1403 رسیده است.
ساجدی تصریح کرد: کاهش زاد و ولد پدیده ای چند وجهی است و نمی توان آن را به تغییرات طبیعی در ساختار سنی جامعه نسبت داد. عوامل اقتصادی مانند فشارهای معیشتی، گرانی مسکن، افزایش هزینه های فرزندپروری و عدم اطمینان از شغل و آینده اقتصادی خانواده ها تأثیر مستقیمی بر تصمیم افراد برای بچه دار شدن داشته است. علاوه بر این، تحولات فرهنگی و اجتماعی مانند تغییر نگرش نسل جوان نسبت به تشکیل خانواده، افزایش سن ازدواج و گسترش الگوهای فردگرایانه نیز کاهش زاد و ولد را تشدید کرده است.
وی افزود: در واقع آنچه امروز شاهد آن هستیم ترکیب همزمان چند بحران اجتماعی است. از یک سو ساختار سنی جمعیت وارد مرحله ای شده که به طور طبیعی نرخ زاد و ولد کاهش می یابد و از سوی دیگر فشارهای اقتصادی و فرهنگی به این روند سرعت بخشیده است.
رئیس مرکز پایش جمعیت سازمان ثبت احوال در ادامه به پیامدهای این کاهش مستمر اشاره کرد و هشدار داد: ایران در حال ورود به فاز پیری جمعیت است. اولین اثر این روند در سطح کلان فشار بر صندوق های بازنشستگی و سیستم های حمایتی دولت خواهد بود.
ساجدی گفت: بر اساس برآوردهای اولیه در صورت تداوم این روند، هرم سنی کشور به تدریج به سمت باریک شدن پایه و گسترش قله پیش می رود. یعنی تعداد افراد مسن افزایش و جمعیت جوان و فعال کاهش می یابد. این تغییر ساختاری می تواند منجر به کمبود نیروی کار، کاهش بهره وری اقتصادی و فشار مضاعف بر زیرساخت های اجتماعی و خدماتی کشور شود.
این مسئول همچنین به سیاست های دولت برای مقابله با این روند پرداخت و تصریح کرد: قانون جوانان جمعیت که از سال 1400 تصویب و اجرا شد، از نظر محتوایی ظرفیت بالایی برای حمایت از خانواده ها دارد، اما همچنان در اجرای آن با مشکلات جدی مواجه است. سازوکارهای برنامه ریزی و عملیاتی سالانه این قانون به درستی اجرا نشده و در مواردی با چالش های بودجه ای و مدیریتی مواجه است.
ساجدی تاکید کرد: کشورهای مختلف از جمله برخی کشورهای آسیایی و اروپایی نیز با بحران مشابه کاهش زاد و ولد مواجه هستند و برای مقابله با آن از سیاست های مالی، اجتماعی و فرهنگی استفاده می کنند اما مهم ترین نکته اجرای موثر این سیاست ها است نه صرفا تصویب آن.
وی به پراکندگی جغرافیایی نرخ زاد و ولد در استان های مختلف کشور اشاره کرد و گفت: برخلاف تصور رایج کاهش زاد و ولد محدود به چند استان خاص نیست، بلکه همه مناطق جغرافیایی کشور با این پدیده مواجه هستند. بررسیهای انجامشده نشان میدهد که حتی استانهایی که در دهههای گذشته نرخ زاد و ولد بالاتری داشتند، اکنون با افت محسوسی مواجه شدهاند و این موضوع نشان میدهد که کاهش موالید به یک روند ملی تبدیل شده است نه منطقهای.
وی افزود: مهاجرت های داخلی و بین المللی نیز بر ترکیب جنسیتی و سنی جمعیت کشور تأثیر گذاشته است، به ویژه مهاجرت مردان جوان به شهرهای بزرگ یا کشورهای خارجی که باعث کاهش وزن جمعیت سن باروری در برخی مناطق شده است.
ساجدی از مسئولان دولتی و نهادهای مرتبط خواست که به موضوع جمعیت به عنوان یک «مسئله راهبردی و آینده ساز» نگاه کنند، نه صرفاً یک آمار قابل گزارش در پایان هر سال. وی بر اهمیت هماهنگی بین دستگاه های مختلف از جمله وزارت بهداشت، وزارت تعاون، سازمان برنامه و بودجه و نهادهای فرهنگی تاکید کرد تا سیاست های حمایتی از خانواده ها به ویژه خانواده های کم درآمد به صورت عملی و پایدار اجرا شود.
وی در گفت و گو با رادیو گفت و گو خاطرنشان کرد: امیدواریم با اصلاح فرآیندهای اجرایی قانون جوانان جمعیت و طراحی برنامه های تشویقی موثر در حوزه ازدواج و فرزندآوری بتوانیم در مرحله اول روند نزولی نرخ زاد و ولد را متوقف و سپس به تدریج آن را معکوس کنیم.
