سلامت جو ، فریدون عزیزی رئیس انجمن پیشگیری و درمان چاقی با بیان اینکه چاقی به معنای تجمع بیش از حد چربی در بدن است، تاکید کرد: امروزه چاقی به عنوان یک بیماری مزمن شناخته شده است و دیگر نمی توان آن را صرفاً یک بیماری خارجی یا اضافه وزن ساده دانست.
وی در تشریح روش های تشخیص چاقی گفت: دقیق ترین روش ها برای اندازه گیری چربی بدن وجود دارد اما این روش ها پرهزینه و پیچیده هستند. به همین دلیل یک شاخص ساده و کاربردی به نام شاخص توده بدنی در ۴۰ تا ۶۰ سال گذشته در دنیا مورد استفاده قرار گرفته است.
عزیزی افزود: در این روش وزن فرد بر حسب کیلوگرم بر مجذور قد بر حسب متر تقسیم می شود. اگر عدد به دست آمده بین 18.5 تا 24.9 باشد، وزن در محدوده نرمال قرار دارد و اعداد بین 25 تا 29.9 نشان دهنده اضافه وزن و اعداد 30 به بالا نشان دهنده چاقی هستند و هر چه این شاخص بیشتر شود، خطر ابتلا به بیماری های مختلف افزایش می یابد.
وی با اشاره به اعتبار علمی این شاخص تصریح کرد: دقت BMI حدود 80 درصد است و به دلیل سادگی و کاربرد آن در مطالعات جمعیتی زیاد، همچنان شاخص اصلی در بررسی های ملی و بین المللی محسوب می شود.
رئیس انجمن پیشگیری و درمان چاقی با اشاره به روند جهانی این بیماری گفت: اپیدمی چاقی از دهه های پس از جنگ جهانی دوم آغاز شد. در آن زمان میانگین جهانی BMI حدود 22 کیلوگرم بر مترمربع بود، اما طی دهه های بعد به طور قابل توجهی افزایش یافت، به طوری که در سال های اخیر حدود 18 درصد از جمعیت بزرگسال جهان چاق هستند.
وی تاکید کرد: افزایش شدت چاقی به معنای افزایش خطر ابتلا به بیماری هایی مانند دیابت، بیماری های قلبی عروقی و سایر بیماری های غیرواگیر است و هر چه میزان چاقی بیشتر باشد احتمال بروز عوارض نیز بیشتر می شود.
عزیزی با تاکید بر لزوم پیشگیری و مداخله زودهنگام خاطرنشان کرد: چاقی یک بیماری پیش رونده است و در صورت عدم کنترل در مراحل اولیه، پیامدهای جدی تری در سال های بعد برای فرد و نظام سلامت خواهد داشت.
چاقی سومین عامل خطر مرگ در ایران است
عزیزی با اشاره به ابعاد جهانی اپیدمی چاقی تصریح کرد: در حال حاضر حدود 2 میلیارد نفر در دنیا دچار اضافه وزن هستند که از این تعداد بیش از 650 میلیون نفر چاق هستند. رقمی که نشان دهنده شیوع گسترده این بیماری در کشورهای توسعه یافته و در حال توسعه است.
وی با تاکید بر اهمیت چاقی به عنوان یکی از عوامل خطر اصلی بیماری ها، گفت: چاقی تنها یک مشکل بیرونی نیست، بلکه یکی از پنج عامل خطر مهم بیماری های قلبی و سکته است. در ایران چاقی سومین عامل خطر مرگ و میر است و در سطح جهانی به دلیل شیوع بیشتر سیگار در رتبه چهارم قرار دارد.
عزیزی با اشاره به وضعیت کشور افزود: برآوردها نشان می دهد که حدود 16 میلیون نفر در ایران دارای اضافه وزن (BMI بین 25 تا 30) و حدود 8 میلیون نفر چاق (BMI بالای 30) هستند.
وی همچنین به نتایج یک مطالعه طولی بر روی جمعیت شهر تهران اشاره کرد و گفت: در مطالعه ای که حدود 27 سال است در شرق تهران ادامه دارد و هر سه سال یکبار وضعیت سلامت افراد بررسی می شود، مشخص شده است که نزدیک به 50 درصد زنان تهرانی BMI بالای 28 دارند و تنها حدود 20 درصد در محدوده وزن طبیعی هستند. روند چاقی در سال های اخیر به ویژه در بین زنان افزایش چشمگیری داشته است.
رئیس انجمن پیشگیری و درمان چاقی با اشاره به چاقی شکمی به عنوان شاخص مهم تری نسبت به چاقی عمومی، تصریح کرد: اگر دور کمر مردان بالای 90 سانتی متر باشد نشان دهنده چاقی شکمی است. بر اساس بررسی های انجام شده حدود 68 درصد از جمعیت تهران به چاقی شکمی مبتلا هستند. وضعیتی که ارتباط قوی تری با عوارض قلبی عروقی و مرگ و میر دارد.
وی افزود: سبک زندگی شهری، مصرف فست فود و کاهش فعالیت بدنی از جمله عواملی است که باعث افزایش سریع این شاخص ها در کلان شهرها شده است و این روند تنها محدود به تهران نیست، بلکه در بسیاری از شهرهای بزرگ کشور نیز قابل مشاهده است.
عزیزی در ادامه چاقی را عواقب زیادی به همراه دارد و گفت: چاقی علاوه بر مشکلات متابولیک مانند دیابت، فشار خون و اختلالات چربی خون می تواند مشکلات مکانیکی مانند درد مفاصل و اختلالات حرکتی را نیز به همراه داشته باشد. با افزایش BMI، خطر ابتلا به دیابت و بیماری های قلبی عروقی به طور قابل توجهی افزایش می یابد.
وی تاکید کرد: روند رو به رشد چاقی در کشور زنگ خطری جدی برای سلامت جامعه است و در صورت عدم اجرای گسترده اقدامات پیشگیرانه و اصلاح سبک زندگی، در سال های آینده با بار فزاینده بیماری های غیرواگیر مواجه خواهیم شد.
تاکید بر مداخلات اولیه و نقش روزه داری در سلامت متابولیک
عزیزی با تاکید بر اینکه کنترل چاقی نیازمند مداخلات در طول چرخه زندگی است، تصریح کرد: مداخلات باید از سنین پایین و حتی در دوران بارداری آغاز شود و علاوه بر اقدامات فردی، سیاست های اجتماعی و دولتی نقش تعیین کننده ای در اصلاح الگوی تغذیه و افزایش فعالیت بدنی دارد.
وی افزود: تاکنون هیچ کشوری در دنیا نتوانسته روند رو به رشد چاقی را به طور کامل کنترل کند، زیرا بیشتر برنامه ها به توصیه های فردی محدود شده و مداخلات ساختاری و حاکمیت بهداشتی کمتر مورد توجه قرار گرفته است و برای موفقیت در این زمینه باید شرایطی فراهم شود که انتخاب غذای سالم نسبت به غذای ناسالم برای مردم آسانتر و در دسترس باشد.
عزیزی با اشاره به برخی تجربیات جهانی گفت: در برخی کشورها با ارائه مستمر غذای سالم برای گروه های هدف به ویژه کودکان، روند افزایشی چاقی در سال های پایانی مطالعه متوقف شده است و این نشان می دهد که سیاست های حمایتی و اقتصادی مانند هدایت یارانه ها یا کالاها به سمت غذاهای سالم می تواند موثر باشد.
وی بر ضرورت آموزش تغذیه سالم در مدارس به ویژه برای دختران نوجوان که مادران آینده جامعه هستند تاکید کرد و گفت: گنجاندن مفاهیم تغذیه صحیح، پیشگیری از چاقی و سبک زندگی سالم در کتاب های درسی می تواند اثرات بلندمدت و پایداری بر سلامت نسل های آینده داشته باشد.
رئیس انجمن پیشگیری و درمان چاقی به موضوع روزه داری و تأثیرات آن بر سلامت متابولیک اشاره کرد و افزود: روزه متناوب که امروزه به عنوان یک روش علمی برای بهبود وضعیت متابولیک در جهان مطرح است، در فرهنگ اسلامی بیش از 14 قرن سابقه دارد. این الگو با ایجاد دوره های منظم پرهیز از غذا، مکانیسم های سازگاری و بازسازی سلولی را فعال می کند.
وی تصریح کرد: در مرحله اولیه روزه داری، بدن با کاهش دریافت انرژی مواجه می شود و مکانیسم های جبرانی برای حفظ حیات سلول ها فعال می شود. در مرحله بعد، فرآیندهای بازسازی و بهبود عملکرد متابولیک رخ می دهد که می تواند در کاهش شاخص های سندرم متابولیک، بهبود حساسیت به انسولین و کاهش التهاب موثر باشد.
عزیزی خاطرنشان کرد: اگر روزه داری در وعده های افطار و سحری به درستی و با تغذیه متعادل انجام شود، می تواند بخشی از راهکاری جامع برای پیشگیری و کنترل چاقی و بیماری های غیرواگیر باشد. البته در افراد مبتلا به بیماری های زمینه ای باید با مشورت پزشک انجام شود.
