به گزارش خبرگزاری مهر به نقل از وبدا، حمید پرویه، روانشناس و عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی ایران با اشاره به افزایش انتشار اخبار و تصاویر حاوی صحنه های خشونت آمیز در رسانه ها و شبکه های اجتماعی، هشدار داد که مواجهه مستمر با این مطالب می تواند اثرات قابل توجهی بر سلامت روان شهروندان داشته باشد.
وی تصریح کرد: ذهن انسان برای مواجهه مداوم با تصاویر خشن طراحی نشده است و چرخش مداوم بین کانال های خبری و فضای مجازی باعث افزایش سطح استرس و اضطراب می شود. این وضعیت می تواند منجر به رفتارهای ناسالم، تشدید نگرانی و کاهش کیفیت خواب شود.
احساس ترس و نگرانی در شرایط ابهام و تهدید طبیعی است
این روانشناس با بیان اینکه احساس ترس و نگرانی در شرایط بلاتکلیفی و تهدید تا حدودی طبیعی است، افزود: انسان در برابر خطر واکنش تدافعی نشان می دهد اما اگر این اضطراب به حدی برسد که عملکرد روزانه فرد را مختل کند، استفاده از خدمات تخصصی در حوزه سلامت روان ضروری است.
پوروی بر ضرورت مدیریت مصرف خبر تاکید کرد و گفت: محدود کردن دریافت اخبار خشن و پرهیز از تماشای صحنه های آسیب زا به ویژه برای کودکان و نوجوانان اقدامی ضروری برای جلوگیری از تشدید تنش های روانی است.
وی همچنین حفظ روال عادی زندگی را یکی از مهم ترین عوامل بازگرداندن حس کنترل در شرایط بحرانی دانست و تصریح کرد: تداوم فعالیت های روزمره شامل کار، خواب، مطالعه و فعالیت های اجتماعی می تواند به کاهش استرس و جلوگیری از احساس فروپاشی روانی کمک کند.
کدام گروه ها آسیب پذیرتر هستند و برای کمک به آنها چه باید کرد؟
به گفته این روانشناس، کودکان، نوجوانان، سالمندان، افراد دارای سابقه افسردگی و افرادی که تنها زندگی می کنند در شرایط استرس زا آسیب پذیرتر هستند و نیاز به توجه و حمایت بیشتری دارند.
وی تاکید کرد: همدلی، گوش دادن بدون قضاوت و شناخت احساسات این افراد از اصول مهم کمک های اولیه روانی است.
دکتر پیروی با اشاره به وجود خدمات حمایتی رایگان در کشور گفت: مراکز مشاوره دانشگاه های علوم پزشکی، خدمات وزارت بهداشت و خطوط مشاوره سازمان بهزیستی از جمله ظرفیت هایی است که شهروندان می توانند در صورت نیاز از آن بهره مند شوند.
وی در بخشی دیگر از سخنان خود با بیان اینکه متخصصان سلامت روان نیز انسان هستند، خاطرنشان کرد: در صورت فراتر رفتن فشار از آستانه تحمل ممکن است روانشناسان و مشاوران نیاز به دریافت خدمات تخصصی داشته باشند و این امری طبیعی و بخشی از مراقبت های بهداشت روان است.
حداقل 7 ساعت در روز استراحت کنید/ از مقابله اشتباه چه می دانید؟
این روانشناس بر اهمیت خودمراقبتی تاکید کرد و گفت: خواب منظم و با کیفیت حداقل هفت ساعت در روز، تغذیه مناسب، فعالیت بدنی و توجه به جنبه های معنوی زندگی نقش مهمی در کاهش استرس و پیشگیری از اختلالات روانی دارد و باید بیشتر مورد توجه قرار گیرد.
پروه ای در ادامه به برخی رفتارهای پرخطر در شرایط استرس زا اشاره کرد و گفت: در شرایط حاد روحی برخی افراد به اشتباه به سراغ راه حل هایی مانند افزایش مصرف دخانیات، مشروبات الکلی یا مواد مخدر می روند و تصور می کنند این مواد می توانند اضطراب را کاهش دهند. در حالی که این روش ها نوعی «مقابله نادرست» با استرس تلقی می شوند و نه تنها در درازمدت کمکی نمی کنند، بلکه آسیب های جدی تری به بار می آورند.
وی افزود: باورهای نادرست و اطلاعات غلطی که گاهی در فضای مجازی منتشر می شود این تصور را ایجاد می کند که مصرف برخی مواد مانند سیگار یا انواع جدید دخانیات و مواد مخدر می تواند آرامش بخش باشد اما شواهد علمی نشان می دهد که این رفتارها در کوتاه مدت و بلندمدت باعث تشدید مشکلات روحی و حتی اختلالات جدی تری می شود. بخش قابل توجهی از مراجعات در حوزه روانپزشکی امروزه نتیجه استفاده از این مواد است نه فقط اختلالات روانی اولیه.
ورزش هایی برای آرامش بیشتر
این روانشناس تاکید کرد: برای مدیریت اضطراب باید به سراغ روش های سالم و علمی رفت. تمرینات آرام سازی عضلانی، تنفس عمیق و آگاهانه، تمرکز حواس، یادآوری تجربیات مثبت، پیشنهادات سازنده و استفاده از ظرفیت های معنوی مانند دعا و ذکر از جمله راهکارهایی هستند که می توانند به کاهش تنش کمک کنند.
پوروی تصریح کرد: حتی چند دقیقه بستن چشم ها، تمرکز بر وضعیت جسمانی، نفس های عمیق و بازدم های آهسته و توجه به تفاوت احساس قبل و بعد از این ورزش می تواند سطح برانگیختگی بدن را کاهش دهد. این تمرینات را می توان در محل کار، خانه و یا حتی به صورت گروهی انجام داد و جایگزین سالمی برای رفتارهای پرخطر محسوب می شود.
تجارب متوالی اثرات روانی انباشته ای بر جای می گذارد
وی در بخشی دیگر از سخنان خود با اشاره به انباشته شدن فشارهای روانی در سال های اخیر اظهار داشت: در سال های گذشته جامعه با مجموعه ای از حوادث جدی از جمله اپیدمی کرونا، تنش های اجتماعی و تهدیدات امنیتی مواجه بوده است و طبیعی است که این تجربیات متوالی آثار روانی انباشته ای بر جای می گذارد. تجمع استرس می تواند آستانه تحمل افراد را کاهش دهد و منجر به فرسودگی ذهنی شود.
پروهی در عین حال تاکید کرد: با وجود این فشارها، تقویت سرمایه روانی و اجتماعی، بازسازی حس امید، افزایش تاب آوری فردی و جمعی و دسترسی به خدمات حمایتی می تواند از تعمیق آسیب ها جلوگیری کند.
فرسودگی جمعی و اهمیت توجه به آن
وی خاطرنشان کرد: مراقبت مستمر از سلامت روان مانند سلامت جسمی یک ضرورت اجتناب ناپذیر است و باید به عنوان بخشی از فرهنگ عمومی جامعه نهادینه شود. تجارب متوالی مانند همهگیری کرونا، بلایای طبیعی، تنشهای اجتماعی، صحنههای خشونتآمیز و تهدیدهای امنیتی، نوعی «فرسودگی جمعی» ایجاد میکنند که هم بر روان فرد و هم بر روان اجتماعی تأثیر میگذارد. کاهش آستانه تحمل، افزایش تحریک پذیری، عصبانیت پنهان، بی اعتمادی و احساس ناامنی از جمله پیامدهای این تجمع استرس در جامعه است.
به گفته وی در چنین شرایطی تنها تاکید بر خودمراقبتی فردی کافی نیست. همانطور که در آلودگی هوا تنها توصیه به استفاده از ماسک راه حل کاملی محسوب نمی شود، در حوزه سلامت روان نیز علاوه بر مسئولیت فردی، مداخله سیاستی و ساختاری ضروری است.
پوشش بیمه ای خدمات روانشناسی کامل و موثر نیست
این روانشناس با اشاره به شعار روز جهانی بهداشت روان در 19 مهر که بر «دسترسی به خدمات سلامت روان در مواقع اضطراری و بحران» تاکید شده بود، گفت: یکی از مهمترین وظایف حاکمیتی تسهیل دسترسی گسترده، عادلانه و مقرون به صرفه به خدمات سلامت روان است. در حال حاضر هزینه خدمات روانشناختی برای بسیاری از خانواده ها سنگین است و پوشش بیمه ای کامل و موثری وجود ندارد.
پوروی تصریح کرد: اختلالاتی مانند افسردگی یا اضطراب شدید معمولا با یک یا دو جلسه درمانی برطرف نمی شود و نیازمند پروتکل درمانی چند جلسه ای است. اگر بیمه ها پوشش واقعی و موثری را برای خدمات روانشناختی ارائه دهند، مردم می توانند بدون دغدغه مالی از خدمات تخصصی حتی در بخش خصوصی بهره مند شوند.
وی همچنین بر توسعه و گسترش بیشتر خطوط تلفن مشاوره و خدمات رایگان تاکید کرد و گفت: ظرفیت هایی مانند خطوط تلفن مشاوره و مراکز دولتی موجود اگرچه جایگزین کاملی برای خدمات تخصصی خصوصی نیستند اما می توانند بخشی از نیازهای جامعه را پوشش دهند و باید تقویت شوند.
خطرات ناشی از احساس ناشناخته یا دیده نشدن جوانان
این روانشناس در بخشی دیگر از سخنان خود به اهمیت شفافیت در گفت وگوهای اجتماعی اشاره کرد و افزود: بخشی از تنش های اجتماعی زمانی تشدید می شود که افراد به ویژه جوانان احساس کنند شنیده و دیده نمی شوند. بسیاری از افرادی که در متن اعتراضات اجتماعی ظاهر می شوند، فرزندان این جامعه هستند و نیاز به صحبت، شنیده شدن و بازگشت به روال عادی زندگی دارند.
به گفته پیروی، رویکرد مبتنی بر همدلی، گفتگوی شفاف و پرهیز از نادیده گرفتن احساسات نسل جوان می تواند از تعمیق شکاف های روانی و اجتماعی جلوگیری کند. وی تاکید کرد: سلامت روان جامعه صرفا یک موضوع فردی نیست، بلکه یک موضوع حاکمیتی و بین بخشی است که نیازمند برنامه ریزی، سرمایه گذاری و نگاه بلندمدت است.
پرویه خاطرنشان کرد: جامعه ای که به سلامت روان به عنوان زیرساخت توسعه نگاه می کند در برابر بحران های آینده مقاوم تر خواهد بود و می تواند از چرخه فرسودگی روانی فاصله بگیرد.
پرویه با اشاره به نگرانی خانواده هایی که یکی از اعضای آنها در نیروهای نظامی یا مراکز حساس مشغول به کار است، گفت: در شرایط تهدید و ابهام افزایش اضطراب در بین اعضای خانواده طبیعی است. دانشآموزی که پدرش سرباز است یا خانوادهاش در نزدیکی پادگان زندگی میکنند ممکن است بیش از دیگران احساس ناامنی کند. در چنین شرایطی مدیریت دریافت اخبار، پذیرش عادی بودن احساسات، حفظ روال زندگی و توجه جدی به علائم هشداردهنده اهمیت دوچندان دارد.
وی افزود: علائمی مانند بی خوابی شدید یا خواب زیاد، ناامیدی، احساس تنهایی، دل درد و نگرانی مداوم از جمله علائمی است که باید مورد توجه قرار گیرد.
آرامش واقعی از انکار موقعیت حاصل نمی شود
به گفته وی، آرامش واقعی از انکار موقعیت حاصل نمی شود، بلکه از آگاهی، پذیرش و مراقبت فعال از خود و دیگران حاصل می شود. این روانشناس با تاکید بر نقش ابهام در تشدید اضطراب اجتماعی تصریح کرد: یکی از سنگین ترین فشارهای روانی زمانی رخ می دهد که فرد احساس کند اوضاع از کنترل خارج شده و آینده نامشخص است. این «ابهام مزمن» می تواند زمینه ساز فرسودگی روانی شود و باید با اطلاعات روشن و تقویت حس کنترل فردی و جمعی آن را مدیریت کرد.
پرویحی همچنین با اشاره به پیامدهای درازمدت بلایا و بحران ها گفت: بر اساس گزارش های بین المللی پس از هر بحران گسترده بخشی از جامعه درگیر اختلالات روانی می شود. به گونه ای که درصدی از افراد با علائم خفیف و درصدی دیگر با اختلالات شدیدتری مواجه خواهند شد.
به گفته وی، معمولاً آثار روانی بسیاری از بحران ها پس از مدتی و پس از فروکش شدن هیجانات اولیه ظاهر می شود و علائم استرس و اختلال ممکن است یک تا دو ماه پس از وقوع حادثه بیشتر نمایان شود.
وی هشدار داد: در صورت بی توجهی، ممکن است در آینده نزدیک جامعه با موجی از مشکلات روانی مواجه شود و بر این اساس، پیشگیری، آموزش همگانی و مداخلات به موقع ضروری است.
همه باید با اصول کمک های اولیه روانشناختی آشنا باشند
این روانشناس در پایان تاکید کرد: همه افراد جامعه از خانواده ها گرفته تا مدیران، معلمان، کادر درمانی و فعالان حوزه سلامت در شرایط کنونی نیازمند آشنایی با اصول «کمک های اولیه روانی» هستند. مراقبت از خود، توجه به وضعیت اطرافیان و ایجاد فضای گفتگوی همدلانه می تواند از تشدید آسیب ها جلوگیری کند.
