بسته بندی دارو می تواند راه را برای صادرات آن هموار کند – خبرگزاری مهر ایران و جهان

سلامت جو ، امیر هومان محمدی کارشناس و فعال در حوزه بسته بندی محصولات دارویی درباره اهمیت چاپ و بسته بندی در صنعت دارو اظهار داشت: بسیاری از چاپخانه ها در ایران فعالیت خود را به صورت سنتی آغاز کرده اند، اما در این بین گروه هایی شروع به تخصصی شدن، رعایت استانداردهای بین المللی، بسته بندی تجاری و تمرکز بر روی بسته بندی دارویی کرده اند. همکاری با شرکت های بزرگ داروسازی جهانی

وی ادامه داد: چاپخانه ها در ایران اغلب ساختار خانوادگی و موروثی دارند و در بسیاری از موارد فعالیت آنها توسط پدر و پسر شکل گرفته است. بررسی تاریخچه این صنعت نشان می دهد که حدود 90 درصد چاپخانه ها با چنین مدلی شروع به کار کرده اند.

محمدی افزود: ارائه خدمات طراحی به شرکت های تولیدکننده دارو از اهمیت بالایی برخوردار است و این رویکرد به معنای ارائه خدمات یکپارچه شامل طراحی ساختار بسته بندی، طراحی گرافیک و فرآیند چاپ به صورت یک پکیج کامل است.

وی به نقطه عطف این صنعت در سال 1390 و بازدید از چاپخانه تخصصی بسته بندی دارویی در سوئیس و مواجهه با استانداردها و فرآیندهای جدید اشاره کرد و گفت: پس از آن بازدید مشخص شد که هیچ چاپخانه ای در زمینه بسته بندی دارویی تخصص ندارد و بیشتر مجموعه ها بسته بندی های غذایی و دارویی را همزمان انجام می دهند.

محمدی بیان کرد: حدود هشت سال پیش یک شرکت داروسازی خارجی که به دلیل قراردادهای محرمانه نامش ذکر نمی شود، وارد ایران شد و فرآیند ارزیابی و ممیزی چاپخانه ها را آغاز کرد. وزارت صنعت 19 چاپخانه را برای این ارزیابی معرفی کرد و روند حسابرسی به مدت دو سال ادامه یافت. در این مدت بازرسی ها به صورت هفتگی انجام شد و الزامات متعددی از جمله رعایت استانداردهای زیست محیطی، استفاده از انرژی پاک مانند انرژی خورشیدی و کنترل دقیق مواد اولیه مطرح شد.

وی افزود: از سخت ترین استانداردها، الزام استفاده از جوهر، مقوا و لاک های کاملاً بهداشتی و فاقد مواد شیمیایی مضر بود. به گونه ای که مسئولیت هرگونه خسارت احتمالی ناشی از مصرف تصادفی مقوای چاپی بر عهده چاپخانه بوده و این تعهد رسماً امضاء گردید.

محمدی تصریح کرد: در حوزه بسته بندی دارویی داشتن استانداردهای ISO و بین المللی از الزامات ضروری است. بدون این گواهینامه ها اساسا نمی توان با شرکت های بزرگ داروسازی قرارداد بست. کنترل کیفیت در این سطح به گونه ای است که حتی خروج چند صد ورق معیوب از یک تیراژ بزرگ به دقت بررسی می شود و کوچکترین نوسان یا خطا پذیرفته نمی شود.

وی ادامه داد: موضوع تولید کاغذ و مقوا در داخل کشور علاوه بر الزامات کیفی با انتقادات جدی همراه است. کارشناسان صنعت چاپ معتقدند که تولید مقوا در ایران به ویژه به دلیل مصرف بالای آب تصفیه شده، توجیه منطقی و زیست محیطی ندارد. برای تولید هر ورق کاغذ A4 تقریباً 10 لیتر آب تصفیه شده استفاده می شود. موضوعی که در کشوری با بحران جدی آب جای سوال دارد. از سوی دیگر، کمبود منابع طبیعی کافی مانند جنگل ها و وابستگی به واردات مواد اولیه، این فرآیند را پیچیده تر می کند.

محمدی افزود: برخی از تولیدکنندگان داخلی با واردات خمیر کاغذ و تولید مقوا در داخل کشور فعالیت می کنند اما تفاوت قیمت با نمونه خارجی کم و تفاوت کیفیت قابل توجه است. کیفیت برخی از تولیدات داخلی 50 درصد کمتر از نمونه های خارجی است در حالی که مقدار زیادی آب و منابع مصرف می شود. از این منظر واردات کاغذ و مقوا با کیفیت راه حل منطقی تری تلقی می شود. اما این دیدگاه با وجود فواید کوتاه مدت برای صنعت، از منظر انسانی و زیست محیطی مطرح می شود.

وی در خصوص یکی از چالش های اساسی صنعت دارو گفت: یکی از چالش های اساسی صنعت دارو بحث تقلبی بودن دارو و بسته بندی های تقلبی است. بررسی ها نشان می دهد که سهم داروهای تقلبی در برخی مناطق جهان نگران کننده است و در بازارهای آسیایی و داخلی این رقم به حد بالایی می رسد. این موضوع به ویژه در مورد داروهای گران قیمت و پرفروش اهمیت دارد چرا که تقلبی این محصولات برای افراد سودجو به صرفه تر است.

محمدی افزود: جعل دارو اغلب از طریق بسته بندی انجام می شود. واحدهای غیرمجاز داروهای تقلبی را با شبیه سازی بسته بندی اصلی وارد بازار می کنند. حتی در برخی موارد این محصولات به بازارهای صادراتی راه پیدا کرده اند. این موضوع استفاده از عناصر و تکنیک های ضد جعل در بسته بندی های دارویی را یک ضرورت کرده است.

وی بیان کرد: طراحی بهینه ساختار جعبه دارو علاوه بر امنیت بسته بندی، در کاهش هزینه ها و افزایش بهره وری نیز نقش بسزایی دارد. امروزه در چاپخانه های تخصصی واحدی مجزا برای طراحی ساختار بسته بندی وجود دارد که به کاهش مصرف مقوا، سهولت فرآیند پرکردن در خطوط دارویی و کاهش مصرف کارتن مادر قبل از طراحی گرافیکی توجه دارد. این رویکرد باعث می شود دستگاه های پرکن با حداکثر ظرفیت کار کنند و بسته بندی نهایی برای مصرف کننده ساده تر و ایمن تر باشد.

این کارشناس حوزه بسته بندی محصولات دارویی تاکید می کند: بی توجهی به این اصول منجر به افزایش ضایعات، کاهش سرعت تولید و تحمیل هزینه های اضافی به شرکت های دارویی می شود. همچنین استفاده از ترکیبات استاندارد، گیاهی و غیرمهاجر به ویژه در بسته بندی های اولیه دارویی الزامی قطعی است و برای بسته بندی های ثانویه نیز باید با جدیت بیشتری دنبال شود. زیرا سلامت بیمار ارتباط مستقیمی با کیفیت مواد بسته بندی دارد.

وی خاطرنشان کرد: صنعت بسته بندی دارویی در ایران برای همگامی با استانداردهای جهانی نیازمند توجه به کیفیت، محیط زیست، امنیت و طراحی مهندسی است. اگرچه مسیر پرهزینه و دشوار به نظر می رسد، اما نقش اساسی در سلامت جامعه و اعتبار صنعت داروسازی کشور دارد.

به گفته این کارشناس حوزه بسته بندی محصولات دارویی، پوشش بسته بندی دارو در کشور بستگی به سیاست ها و تصمیمات شرکت های دارویی دارد و ممکن است بر اساس شرایط هر شرکتی متفاوت باشد. اما مقایسه وضعیت فعلی صنعت بسته بندی با دو دهه گذشته نشان می دهد که تفاوت فناوری و ظرفیت تولید با کشورهای منطقه از جمله ترکیه نسبت به گذشته کاهش یافته است. این کاهش مسافت عمدتاً به دلیل ورود ماشین آلات جدید و آشنایی نیروی انسانی با فناوری های جدید است، هرچند هنوز فاصله قابل توجهی وجود دارد.

محمدی افزود: محدودیت هایی مانند تحریم و عدم امکان خرید تجهیزات مدرن در زمینه چاپ و بسته بندی دارو هزینه های تولید را افزایش داده است. مواد اولیه خاص بسته بندی دارویی که تنها توسط تعداد محدودی از تولیدکنندگان جهانی تامین می شود، اغلب از طریق کانال های غیرمستقیم و واسطه های متعدد وارد کشور می شود. این فرآیند هزینه حمل و نقل، ترخیص و خرید را افزایش می دهد و در نهایت قیمت نهایی به شرکت داروسازی و سپس به مصرف کننده منتقل می شود. در چنین شرایطی بیشترین فشار اقتصادی در نهایت متوجه بیمار خواهد شد.

وی افزود: تحریم ها بر سرعت نوآوری فناوری نیز تاثیر گذاشته است. عدم دسترسی به ماشین آلات جدید و فناوری های به روز باعث شده است که صنعت بسته بندی دارویی ایران در رقابت جهانی عقب بماند و برای حفظ سطح کیفی بیشتر از رقبای خود هزینه کند. این موضوع در زمینه بسته بندی های حساس دارویی اهمیت ویژه ای دارد.

این کارشناس حوزه بسته بندی محصولات دارویی افزود: صنعت بسته بندی دارویی ایران در حوزه صادرات به دو صورت فعالیت می کند. نوع اول صادرات ثانویه است. یعنی بسته بندی دارو برای شرکت های دارویی داخلی انجام می شود و محصول نهایی به کشورهای دیگر صادر می شود. در این بخش رعایت کامل استانداردهای کشور مقصد ضروری است و از سوی دیگر صادرات اولیه بسته بندی به دلیل وابستگی به مواد اولیه وارداتی و افزایش هزینه ها سهم کمتری دارد و مزیت رقابتی آن نسبت به کشورهای تولیدکننده کاغذ و مقوا در داخل کاهش یافته است.

وی افزود: با وجود این محدودیت ها، صادرات بسته بندی دارویی ایران به کشورهایی مانند عراق، افغانستان و برخی کشورهای حوزه خلیج فارس ادامه دارد و سهم محدودی به بازار اروپا اختصاص دارد. اما ارزش این صادرات به دلیل تحریم ها و هزینه های بالا هنوز به سطح قابل توجهی نرسیده است.

محمدی تصریح کرد: مهمترین چالش بسته بندی دارویی در ایران تحریم و عدم حمایت موثر است. تحریم ها دسترسی به ماشین آلات، فناوری و مواد اولیه را محدود کرده و کشور را مجبور به استفاده از تجهیزات مستعمل و مسیرهای تامین گران قیمت کرده است. در این میان، تجربه کشورهایی مانند ترکیه نشان می دهد که با سرمایه گذاری هدفمند و دسترسی آزاد به بازار جهانی، صنعت بسته بندی می تواند به یکی از منابع اصلی ارز تبدیل شود.

وی ادامه داد: صنعت بسته بندی دارویی ظرفیت راهبردی برای اقتصاد کشور دارد اما بهره برداری از این ظرفیت بدون رفع موانع ساختاری و عدم حمایت صنعتی امکان پذیر نخواهد بود.