فراتر از گرسنگی؛ رازهای پنهان پرخوری عصبی

به گزارش خبرگزاری ایمنا، پرخوری عصبی بیش از آنکه یک عادت غذایی ناسالم باشد، یک مکانیسم دفاعی روانی پیچیده است که در آن فرد به جای حل مشکلات، برای مدیریت تنش های درونی و شکاف های عاطفی به غذا روی می آورد. این اختلال که اغلب با مصرف مقدار زیادی غذا در مدت زمان کوتاه و بدون احساس لذت واقعی همراه است، ریشه در ناتوانی فرد در تنظیم احساسات دارد. در این صورت غذا به ابزاری برای سرکوب اضطراب، فرار از تنهایی و تسکین دردهای روانی تبدیل می شود که چرخه معیوب و مخربی را در زندگی فرد ایجاد می کند.

علت این اختلال را تنها در یک عامل نمی توان یافت، بلکه ترکیبی از عوامل زیستی، روانی و محیطی در آن دخیل هستند. از نظر روانی، اعتماد به نفس پایین، تصور منفی از بدن و کمال گرایی شدید که منجر به محدودیت های شدید غذایی می شود، محرک های اصلی هستند و همچنین تجربیات تلخ دوران کودکی، آسیب ها یا الگوهای ناسالم خانوادگی که در آن از غذا به عنوان پاداش یا آرامش استفاده می شود، زمینه را برای این رفتار در بزرگسالی فراهم می کند. از طرفی استرس های مزمن زندگی مدرن و فشارهای اجتماعی فرد را به سمت راه حل های فوری و موقتی مانند پرخوری سوق می دهد.

عواقب پرخوری عصبی فراتر از افزایش وزن و چاقی است و می تواند تمام جنبه های وجودی فرد را تحت تاثیر قرار دهد. از نظر جسمی، این رفتار خطر ابتلا به بیماری های قلبی عروقی، دیابت نوع ۲، فشار خون بالا و مشکلات گوارشی را به شدت افزایش می دهد، اما آسیب روانی ممکن است عمیق تر باشد و احساس شرم، گناه و نفرت از خود پس از هر بار پرخوری، اعتماد به نفس فرد را از بین می برد و می تواند منجر به انزوای شدید و افسردگی شود. این وضعیت کیفیت زندگی را به شدت پایین می آورد و فرد را در تنهایی و رنج فرو می برد.

درمان و بهبود شرایط مستلزم رویکردی چند وجهی است که اولین قدم آن پذیرش وجود مشکل بدون قضاوت است. درمان شناختی رفتاری (CBT) به عنوان یکی از موثرترین روش ها، به فرد کمک می کند تا الگوهای فکری منفی را که منجر به پرخوری می شود، شناسایی و تغییر دهد. یادگیری مهارت های مقابله ای سالم مانند مدیریت استرس، حل مسئله و بیان احساسات به جای سرکوب آنها، جایگزین های قدرتمندی برای غذا خوردن هستند و در بسیاری از موارد، مشورت با متخصص تغذیه برای اصلاح رابطه با غذا و حذف رژیم های غذایی سخت نیز بخشی ضروری از روند درمان است.

علت پرخوری از دیدگاه طب سنتی چیست؟ / دمنوش های مفید طب سنتی برای کاهش اشتها

بهنام یوسفیان، پزشک و متخصص طب سنتی ایمنا با بیان اینکه پرخوری عصبی از دیدگاه طب سنتی ناشی از اختلالات خلقی و غلبه سردی و رطوبت در بدن است که باعث می شود فرد برای جبران کمبود گرما و انرژی روحی، غذای زیادی به ویژه شیرینی ها و غذاهای سنگین مصرف کند، به خبرنگار می گوید: در این صورت قدرت عصبانیت و ضعف مغز و قدرت تصمیم گیری فرد ضعیف است. کنترل اشتهای خود را از دست می دهد و این نوع پرخوری ریشه در ضعف معده و کبد دارد که نمی توانند غذا را به خوبی هضم کنند. و تبدیل به نیروی حیاتی می شود، در نتیجه مغز سیگنال گرسنگی کاذب می فرستد.

وی با بیان اینکه یکی از مهم ترین راه های پیشگیری از پرخوری عصبی اصلاح خلق و خو و گرم کردن بدن با مصرف غذاهای طبیعی و گرم است، می افزاید: استفاده از ادویه های گرم مانند دارچین، زنجبیل، زیره و فلفل سیاه در وعده های غذایی نه تنها به هضم بهتر غذا کمک می کند، بلکه با افزایش دمای معده باعث کاهش نیاز غذایی شیرین و روانی می شود. همچنین مصرف عسل طبیعی به جای شکر و شکر مصنوعی می تواند اشتهای کاذب ناشی از ضعف عمومی را کاهش دهد. بدن را بهبود می بخشد و تعادل را به سیستم عصبی باز می گرداند.

این پزشک و متخصص طب سنتی با اشاره به اینکه تقویت قوای گوارشی با مصرف دمنوش های گیاهی یکی دیگر از راه های موثر برای کنترل پرخوری است، بیان می کند: نوشیدن چای، دمنوش بادرنجبویه یا ترکیب نعناع و عسل قبل از غذا باعث ترشح مناسب آنزیم های گوارشی و رفع احساس سنگینی و گرسنگی دائمی معده می شود، بنابراین باید به نوشیدن آب معده تاکید کرد و همچنین باید به آب لطیف نمود. صبح ناشتا و مصرف غذاهای فیبردار مانند شنبلیله و انجیر روده ها را تمیز می کند و از یبوست که یکی از عوامل پنهان پرخوری است جلوگیری می کند.

تقویت اعصاب و مدیریت استرس با گیاهان دارویی / چگونه از پرخوری عصبی پیشگیری کنیم؟

یوسفیان با بیان اینکه مدیریت استرس و تقویت اعصاب با استفاده از گیاهان دارویی آرام بخش نقش اساسی در پیشگیری از پرخوری عصبی دارد، ادامه می دهد: گیاهانی مانند گل رز، سنبل و اسطوخودوس با تقویت عقل و آرامش سیستم عصبی از تصمیم گیری های لحظه ای و هیجانی برای خوردن جلوگیری می کنند، همچنین ماساژ بدن با روغن های معطر اعصاب و بادرنجبویه. و اضطراب است که اغلب منجر به پرخوری می شود.

وی با اشاره به اینکه رعایت آداب غذا یکی از اصول مهم در طب سنتی برای پیشگیری از هرگونه اختلال خوردن است، می گوید: شروع غذا با نمک و غذاهای کمی شور باعث تحریک اشتهای طبیعی می شود و از اشتهای سیری ناپذیر ناشی از ضعف معده جلوگیری می کند. همچنین توصیه می شود غذا را با آرامش میل کنید و آن را کاملا بجوید و بلافاصله بعد از غذا نخوابید و ورزش سنگین نکنید. این باعث می شود غذا به خوبی هضم شود و بدن دچار کمبود غذا یا استرس نشود که در نهایت از پرخوری در آینده جلوگیری می کند.

این پزشک و متخصص طب سنتی می افزاید: تغییر سبک زندگی و افزایش تحرک برای خشک شدن رطوبت مزمن بدن ضروری است و نشستن طولانی مدت و کم تحرکی باعث کند شدن سوخت و ساز بدن و افزایش سردی و رطوبت بدن می شود که زمینه ساز پرخوری است. پیاده روی ملایم به ویژه در زیر نور آفتاب، بدن را گرم و خشک می کند و سودهای اضافی را از بین می برد و دوری از غم و اندوه طولانی که در طب سنتی به مرگ آهسته معروف است، می تواند با تقویت روحیه و کمک به دوستان خوب از افسردگی و پرخوری پیشگیری کند.

بروز پرخوری عصبی برای مقابله با احساسات منفی و تنش های درونی / چرا غذا به شما احساس خوبی می دهد؟

فاطمه خدادادی، روانشناس بالینی به خبرنگار ایمنا با بیان اینکه پرخوری عصبی یک اختلال رفتاری پیچیده است که در آن فرد برای مقابله با هیجانات منفی و تنش های درونی به غذا پناه می برد، گفت: برخلاف گرسنگی فیزیولوژیکی که نیاز بدن به انرژی است، در پرخوری عصبی از غذا به عنوان ابزاری برای تسکین دردهای روحی، پرکردن خلأهای عاطفی و فرار از استرس استفاده می شود. این رفتار اغلب با احساس شدید شرم و گناه پس از پرخوری همراه است که با روی آوردن مجدد فرد به غذا برای فرار از این احساسات منفی، چرخه معیوب را تشکیل می دهد.

وی با بیان اینکه یکی از ریشه های اصلی این اختلال ناتوانی در تنظیم هیجانات و مدیریت هیجانات است، می افزاید: بسیاری از مبتلایان به پرخوری عصبی مهارت کافی برای شناسایی و ابراز احساسات خود مانند خشم، غم، تنهایی یا اضطراب را ندارند و در نتیجه با سرکوب هیجانات خود سعی در سرکوب هیجانات خود دارند. غذاها، به خصوص انواع شیرین و چرب، به دلیل ترشح دوپامین و سروتونین در مغز، احساس آرامش و لذت موقتی ایجاد می کنند که به فرد اجازه می دهد برای مدت کوتاهی از واقعیت های سخت زندگی فرار کند.

این روانشناس بالینی با اشاره به اینکه عوامل محیطی و الگوهای آموخته شده در خانواده نیز در شکل گیری این رفتار نقش بسزایی دارد، تصریح می کند: اگر کودک در خانواده ای بزرگ شود که همیشه در مواجهه با استرس، غم و شادی به غذا پناه می بردند، از همان مکانیسم ناسالم بزرگسالی استفاده می کند و فشارهای اجتماعی و فرهنگی برای داشتن اندامی ایده آل می تواند باعث ایجاد رژیم های سخت غذایی شود. این محدودیت های غذایی شدید باعث ایجاد گرسنگی فیزیولوژیکی شدید می شود که در نهایت منجر به از دست دادن کنترل و پرخوری می شود.

پیشگیری و درمان پرخوری عصبی با یادگیری ذهن آگاهی

خدادادی با بیان اینکه از دیدگاه روانکاوانه پرخوری عصبی می تواند نمادی از نیازهای برآورده نشده در دوران کودکی باشد، ادامه می دهد: خوردن غذا اولین تجربه لذت و امنیت برای انسان است و ارتباط مستقیم با مادر و مراقبت دارد. برخی از روانشناسان معتقدند در بزرگسالی فرد سعی می کند احساس امنیت، محبت و سیری پوچی را که در کودکی به اندازه کافی دریافت نکرده بود را با پرخوری جبران کند و در این صورت معده نماد خلاء عاطفی است و فرد سعی می کند آن را پر کند تا احساس پوچی و تنهایی را از بین ببرد.

وی با اشاره به اینکه راهکارهای پیشگیری و درمان از منظر روانشناسی بر یادگیری هوشیاری متمرکز است، می افزاید: این تکنیک به فرد کمک می کند تا تفاوت گرسنگی واقعی و احساسی را درک کند. یاد بگیرید قبل از باز کردن در یخچال مکث کنید و از خود بپرسید گرسنه هستید یا ناراحت هستید، همچنین یادگیری مهارت های مقابله ای سالم مانند ورزش، نوشتن احساسات، تنفس عمیق و صحبت با دوستان، جایگزین های موثری برای غذا خوردن در هنگام مواجهه با استرس است.

این روانشناس بالینی با بیان اینکه درمان پرخوری عصبی مستلزم کار بر روی عزت نفس و پذیرش بدن است، خاطرنشان کرد: بسیاری از مبتلایان به این اختلال تصویری منفی از بدن خود دارند و ارزش شخصی خود را تنها به وزن و ظاهر گره می زنند و روان درمانی به ویژه رویکردهای شناختی- رفتاری (CBT) به این افراد کمک می کند تا باورهای نادرست را تغییر دهند و بیاموزند که خود را از شرایط دوست بدارند و خود را از خود انتقاد کنند. وقتی فردی از درون احساس ارزشمندی می کند، دیگر نیازی به استفاده از غذا برای تایید یا آرامش ندارد.

راهبردهای پیشگیری و پیشگیری از پرخوری عصبی باید از تغییر سبک زندگی و تقویت آگاهی شروع شود. هوشیاری در غذا خوردن تکنیکی است که به فرد می آموزد به سیگنال های گرسنگی و سیری بدن خود توجه کند و با تمرکز و آرامش غذا بخورد و ایجاد برنامه غذایی منظم و حذف غذاهای پرانرژی و محرک از خانه باعث کاهش امیال لحظه ای می شود و همچنین پرکردن زمان با فعالیت های لذت بخش و مفید از اوقات فراغت جلوگیری می کند و در نتیجه وسوسه های ناشی از کسالت را کاهش می دهد.

تقویت ارتباطات اجتماعی و حمایت عاطفی نقش مهمی در پیشگیری از این اختلال دارد. انسان ها موجوداتی اجتماعی هستند و تنهایی یکی از بزرگترین محرک های بولیمیا است. داشتن دوستان قابل اعتماد، عضویت در گروه‌های حمایتی یا شرکت در فعالیت‌های گروهی باعث افزایش احساس تعلق و کاهش تنش‌های روانی می‌شود. وقتی فردی می تواند احساسات خود را با کسی در میان بگذارد و شنیده شود، نیاز به پر کردن معده از غذا برای تسکین درد بسیار کاهش می یابد.

از نظر بهداشت عمومی توجه به سلامت روده و مغز نیز می تواند در کنترل این اختلال موثر باشد. تحقیقات نشان داده است که یک رابطه دو طرفه بین سیستم گوارش و مغز وجود دارد، بنابراین مصرف غذاهای پروبیوتیک، کاهش قندهای مصنوعی و مواد نگهدارنده می تواند به تعادل هورمون ها و انتقال دهنده های عصبی کمک کند. خواب کافی و با کیفیت نیز در تنظیم هورمون های گرسنگی مانند گرلین و لپتین نقش اساسی دارد و کمبود خواب می تواند اشتها و میل به غذاهای ناسالم را تا حد زیادی افزایش دهد.

بهبودی از پرخوری عصبی راهی طولانی است و به صبر و شفقت به خود نیاز دارد، فرد باید بیاموزد که خود را به خاطر روزهایی که دچار لغزش می شود و به عادات قدیمی بازمی گردد سرزنش نکند. تمرین مهربانی با خود و پذیرش اینکه بهبودی یک روند خطی نیست، رمز موفقیت است و با تمرین مداوم، تقویت اراده و کمک گرفتن از متخصصان، فرد می تواند کنترل زندگی خود را پس بگیرد، رابطه سالمی با غذا برقرار کند و به آرامش درونی و سلامت جسمانی که شایسته آن است دست یابد.