به گزارش خبرگزاری ایمنا، توجه دقیق به زمان مصرف داروها و رعایت دوز مناسب یکی از ارکان اصلی در درمان بیماری ها و تامین سلامت بیمار است. داروها موادی هستند که با مکانیسم های خاصی در بدن تداخل دارند و حضور آنها در خون باید در حد معینی باشد تا اثر درمانی مطلوبی داشته باشد و رعایت نکردن این اصول می تواند روند بهبودی را مختل کند و حتی منجر به عوارض ناخواسته و خطرناکی شود که گاهی غیرقابل برگشت است.
یکی از مهمترین دلایل اهمیت زمان مصرف دارو، حفظ سطح ثابت آن در خون است. بسیاری از داروها به ویژه آنتی بیوتیک ها باید در فواصل زمانی مشخص و منظم مصرف شوند تا غلظت آنها در بدن همیشه بالاتر از آستانه موثر باقی بماند. اگر بیمار دارو را زودتر یا دیرتر از زمان مقرر مصرف کند، غلظت دارو در خون کاهش می یابد و باکتری ها یا عوامل بیماری زا فرصت تکثیر و حتی مقاوم شدن به دارو را خواهند داشت.
دوز مناسب دارو که بر اساس شرایط، سن، وزن و شدت بیماری توسط پزشک متخصص تعیین می شود، نقش حیاتی در موفقیت درمان دارد. مصرف دوز کمتر از مقدار تجویز شده معمولاً منجر به ناکارآمدی درمان و عود بیماری می شود، از طرف دیگر مصرف دوز بالاتر از حد مجاز می تواند باعث مسمومیت دارویی و آسیب جدی به اندام های حیاتی مانند کبد و کلیه شود، بنابراین خوددرمانی و تغییر دوز دارو به تنهایی کار بسیار خطرناکی است.
تاثیر زمان و نحوه تجویز دارو بر اثربخشی درمان / داروهای حاوی کورتون چه زمانی مصرف شود؟
سید محمدرضا طباطبایی، متخصص داروسازی بالینی وی در گفت و گو با خبرنگار ایمنا اظهار کرد: زمان و نحوه مصرف دارو نقش بسیار مهمی در اثربخشی درمان دارد و می تواند تفاوت درمان موفق و ناموفق را ایجاد کند.
وی با بیان اینکه دلیل این اهمیت تاثیر چرخه طبیعی بدن و متابولیسم داروها است، افزود: در صورت عدم مصرف دارو در زمان مناسب، ممکن است اثر درمانی آن کاهش یابد یا عوارض جانبی بیشتری ایجاد شود، به عنوان مثال داروهای کورتونی مانند پردنیزولون بهتر است صبح و بعد از صبحانه مصرف شوند.
این کارشناس داروسازی بالینی با بیان اینکه مصرف کورتون در شب یا بدون غذا می تواند مشکلاتی از جمله اختلال خواب یا تحریک معده ایجاد کند و اثر مطلوب دارو را کاهش دهد، تصریح کرد: داروهای مهارکننده پمپ پروتون (PPI) مانند پانتوپرازول و امپرازول که برای درمان مشکلات گوارشی تجویز می شوند مانند رفلاکس معده نیم ساعت قبل از صبحانه و یک ساعت قبل از مصرف صبحانه باید مصرف شوند.
چه زمانی باید داروهای اعصاب و روان مصرف شود؟ / بهترین زمان مصرف داروهای ضد سرفه و خواب آور
طباطبایی با اشاره به اینکه این زمان بندی باعث می شود دارو به بهترین شکل عمل کند و اسید معده کنترل شود، ادامه داد: داروهای اعصاب و روان که دارای اثر خواب هستند مانند نورتریپتیلین، آمی تریپتیلین، ایمی پرامین، کیتاپین و اولانزاپین بهتر است در شب مصرف شوند.
وی با بیان اینکه دلیل این توصیه، خواب آور بودن این داروها است، گفت: اگر این داروها در صبح یا بعد از ظهر مصرف شوند، ممکن است باعث خواب آلودگی و کاهش تمرکز در طول روز شوند و مصرف صحیح این داروها در زمان مناسب نه تنها عوارض جانبی را کاهش می دهد، بلکه کیفیت خواب و آرامش بیمار را افزایش می دهد.
این متخصص فارماکولوژی بالینی با بیان اینکه داروهای ضد سرفه و خواب آور مانند دیفن هیدرامین و برخی شربت های خلط آور در صورت عدم استفاده صحیح می توانند خطرات قابل توجهی را به همراه داشته باشند، افزود: به عنوان مثال در افراد مسن اثر خواب دیفن هیدرامین ممکن است احتمال افتادن و شکستگی را افزایش دهد.
زمان مصرف دارو با غذا نیز بر جذب و اثربخشی آن تأثیر مستقیم دارد. برخی از داروها باید با معده خالی مصرف شوند تا سریع جذب شوند، در حالی که برخی دیگر باید با غذا مصرف شوند تا از آسیب معده جلوگیری شود یا جذب بهتری داشته باشد. پیروی از این دستورالعمل ها باعث می شود که دارو به خوبی در بدن متابولیزه شود و اثر خود را بدون ایجاد عوارض گوارشی به خوبی اعمال کند.
رعایت زمان و میزان مصرف دارو علاوه بر اثربخشی در کاهش عوارض جانبی نیز موثر است. بدن انسان دارای ریتم های شبانه روزی است که بر عملکرد اندام ها و آنزیم ها تأثیر می گذارد و مصرف برخی داروها در ساعات خاصی از روز مانند صبح یا شب می تواند اثر درمانی را به حداکثر برساند و عوارض جانبی را به حداقل برساند و به عنوان مثال مصرف برخی از داروهای فشار خون در شب ممکن است اثر محافظتی بهتری در برابر سکته داشته باشد.
به طور کلی همکاری بیمار و رعایت دقیق دستورات پزشک و داروساز کلید طلایی درمان است و بیمار باید بداند که داروها نه تنها قابل درمان هستند، بلکه در صورت استفاده نادرست می توانند تهدیدی برای سلامتی باشند. مطالعه بروشور دارو، پرسش از پزشک و رعایت برنامه مصرف، مسئولیت پذیری بیمار در قبال سلامتی و قطع سریعتر چرخه بیماری را نشان می دهد.
