اهدای خون؛ از چالش فروش تا سرمایه اجتماعی – خبرگزاری مهر اخبار ایران و جهان

سلامت جو ، محمود هادی پور در یادداشتی به مناسبت 18 مرداد روز ملی اهدای خون نوشت: در دهه 40 و 50 با گسترش شهرنشینی و ایجاد طبقه متوسط ​​جدید، نیاز به درمان در کشور افزایش یافت. با این وجود خون مورد نیاز بیماران از طریق اهدای خون در ازای دریافت پول تامین می شد.

موضوع خون فروشی که در داستان «عشقلدونی» غلامحسین ساعدی و بر همین اساس فیلم «دایره مینا» ساخته داریوش مهرجویی بازتاب داشت، حساسیت جامعه را در این زمینه برانگیخت. سرانجام با وجود توقیف چندین ساله فیلم دایره مینا، با درایت دکتر فریدون علاء، سازمان انتقال خون ایران به عنوان یک شبکه سراسری بر اساس اهدای خون کاملاً داوطلبانه افتتاح شد.

با سقوط شاه در ایران، پایه های سازمان انتقال خون پابرجا ماند و تنها نام آن از «سازمان ملی انتقال خون» به «سازمان انتقال خون ایران» تغییر یافت و جنبه حکومتی این سازمان برجسته شد. این سازمان در طول جنگ 8 ساله با جذب سرمایه های اجتماعی کشور که به دلیل همبستگی ناشی از جنگ انسجام بیشتری پیدا کرده بود، توانست نقش موثری در حمایت از بیماران و مجروحان داشته باشد.

بعد از جنگ بحث استقلال بیشتر سازمان انتقال خون و نقش نظارتی آن از یک سو و طرفداران ادغام بیشتر در وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی از سوی دیگر مطرح شد.

در دهه 1370 و 1380 سازمان انتقال خون تلاش کرد تا کار تهیه داروهای مشتق از پلاسما را احیا کند که توسط دکتر فریدون علاء در سازمان نهادینه شد، اما این تاثیر مهم دست اندرکاران حوزه پلاسما به بیراهه رفت و جمع آوری پلاسمای پولی جای خود را به صنعت واقعی پلاسما داد.

مهمتر از آن، تلاش چندین ساله سازمان انتقال خون برای استفاده حداکثری از سرمایه اجتماعی شکننده ایران به بن بست رسید و به ناچار روند تکیه بر فراخوان و اهدای احساسی ادامه یافت.

این در حالی است که امروزه در شرایطی که سازمان انتقال خون ایران مجبور است با تکیه بر اهداکنندگان داوطلب آگاه، خون بیش از 20 هزار بیمار تالاسمی در کشور را تامین کند، ضرورت اتکا به اهداکنندگان مستمر و آگاه برای تامین خون با سازگاری بالا برای این افراد دوچندان شده است.

در این میان آسیب به سرمایه اجتماعی داوطلبانه از طریق گسترش بیش از حد مراکز پلاسمای پولی و حذف سازمان انتقال خون از نظارت بر این مراکز می تواند آفت مهمی در تامین پایدار خون سالم و کافی باشد.

واقعیت این است که سازمان انتقال خون تا به امروز به برکت حضور مردم نوع دوست، کارکنان کوشا و بنیاد منضبط توانسته است خون مورد نیاز کشور را در لحظات حساس تامین کند. اما حفظ و ارتقای توان این سازمان در انجام وظایف محوله نیازمند بازنگری در حقوق نیروهای خط در سازمان انتقال خون، بهینه سازی مصرف خون و بازنگری در سیاست جمع آوری پلاسما در کشور است.